بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٤٩٤ - الف ترتيب

گفتار پنجم: كتاب‌هاى نگاشته‌شده بر محور «اختيار الرجال»

از آن جا كه تنها شمار اندكى از مصادر اوّليه دانش رجال، براى متأخّران به جا مانده است، طبيعى است كه اهتمام به حفظ آنها و نيز نگارش‌هايى در جهت تسهيل استفاده از آنها، فراوان باشد.

اين قاعده، اختيار الرجال را نيز در بر گرفته است، به طورى كه تأليفاتى در ترتيب (تنظيم) عنوان‌هاى داراى شرح حال در اين كتاب و نيز حاشيه‌ها، فوايد و تعليقاتى بر آن، نوشته شده است. اينك به معرّفى اين تأليفات مى‌پردازيم:

الف. ترتيب‌

١. ترتيب الكشّى‌ (تأليف سيّد يوسف بن محمّد بن محمّد بن زين الدين حسينى عاملى، مؤلّف جامع الأقوال).

مؤلّف اين كتاب، اختيار الرجال را نه بر اساس حروف الفبايى، بلكه بر اساس ترتيب طبقات اصحاب معصومان عليهم السلام، مرتّب نموده است. محدّث نورى، تاريخ به پايان رسيدن تأليف اين كتاب را سال ٩٨١ ق، گزارش كرده است.[١] نسخه‌اى از اين كتاب در نزد محدّث نورى بوده كه به گفته خود وى، مفقود شده است.[٢] ٢. ترتيب الكشّى (تأليف ملّا عناية اللَّه قُهپايى، مؤلّف مجمع الرجال).

مؤلّف اين كتاب، اختيار الرجال را بر اساس ترتيب حروف اوّل، دوم و سوم نام‌ها و با در نظر داشتن اسم اوّل و دوم، مرتّب نموده است. در اين ترتيب، وى نام همه كسانى را كه شرح حالشان- چه به طور مستقل و چه غير مستقل (در ضمن عنوان افراد ديگر)- در اختيار الرجال آمده، آورده و در تمام موارد، همان لفظها و عبارت‌هاى كشّى را به كار برده است.

[١]. خاتمة مستدرك الوسائل، ج ٣، ص ٥٢٩.

[٢]. الذريعة، ج ٤، ص ٦٧( ش ٢٨١)