بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٤٢١ - منشأ غلطهاى موجود در«رجال الكشى»

بوده كه در مقام بيان موارد غلط، نبوده است.

امّا گفته وى كه: نجاشى با ديدن تصحيفات و تحريفات كاتبان و نسخه‌برداران، آنها را اشتباهات كشّى پنداشته، بسيار تأمّل‌برانگيز است؛ زيرا با توجّه به اين كه وى خود معتقد است كه آنچه از كتاب كشّى به متأخّران رسيده، از اختيار الرجال شيخ طوسى بوده، چگونه ممكن است به اين نتيجه رسيده باشد كه نجاشى همين تصحيفاتى را ديده كه اكنون در تلخيص رجال الكشّى وجود دارد؟!

به بيان ديگر، شيوه شيخ طوسى در تأليف اختيار الرجال، از دو فرض بيرون نيست:

نخست، آن كه: وى برخى از غلطهاى اصل رجال الكشّى را حذف، و برخى ديگر را احتمالًا تصحيح كرده است. بر اساس اين فرض، هيچ ايرادى ندارد كه بگوييم نجاشى غلطهايى را در اصل رجال الكشّى ديده كه از نوع تصحيفات موجود در اختيار الرجال شيخ طوسى نبوده است و بر همين اساس گفته: «فيه أغلاط كثيرة».

دوم، آن كه: شيخ طوسى به هنگام تأليف كتابش، به هيچ وجه حذف غلطها و تصحيح آنها را انجام نداده و فقط به انتخاب و اختصار كتاب پرداخته است. ادّعاى [محقّق‌] شوشترى نيز همين است كه خواهد آمد. بر اساس اين فرض نيز چگونه مى‌توان تصوّر نمود كه نجاشى تصحيفات و تحريفاتى را كه «از سوى كاتبان و نسخه‌برداران بودنشان»، براى هر محقّق باذوقى آشكار است، نشناخته، آنها را به خود كشّى نسبت داده باشد؟! اين، در حالى است كه نجاشى به عصر كشّى، بسيار نزديك بوده و نسخه‌ها نيز با واسطه بسيار نبوده‌اند.

نظريّه سوم. مراد از «أغلاط»، غير از تصحيفات و تحريفاتى است كه اكنون در اختيار الرجال، وجود دارد؛ يعنى آنچه در اصل كتاب كشّى رحمه الله بوده، از آن نوع اشتباهاتى است كه يك مصنّف فاضل هم به آنها دچار مى‌شود، نظير:

آنچه درباره لوط بن يحيى گذشت كه كشّى رحمه الله او را در شمار اصحاب امام على عليه السلام آورده و شيخ طوسى، آن را «غلط»، و پدر وى را از اصحاب امام على عليه السلام دانسته است.

البتّه در اين مورد، خود مرحوم شيخ نيز اشتباه كرده است؛ زيرا آن كسى كه از اصحاب‌