بازشناسى منابع اصلى رجال شيعه - رحمان ستايش، محمد كاظم؛ جديدي نژاد، محمد رضا - الصفحة ٤٢٠ - منشأ غلطهاى موجود در«رجال الكشى»

همچنين با در نظر گرفتن انواع غلطهايى كه برشمرديم، احتمالًا برخى از آنها در اصل رجال الكشّى، موجود بوده‌اند و تنها برخى از آنها كه بسيار فاحش اند، از نوع تحريفات و تصحيفات و افتادگى (سقط) هايى باشند كه غالباً كاتبان و نسخه‌برداران، آنها را مرتكب مى‌شوند.

با توجّه به اين نكات، تنها مستند قُهپايى، «حدس» مى‌تواند باشد كه دليلى بر حجّيت آن وجود ندارد.

نظريّه دوم. غلطهاى رجال الكشّى موجود، مربوط به مؤلّف اصل كتاب و متن اصلى است و نه مربوط به كاتبان و نسخه‌برداران و از ناحيه نسخه‌هاى كتاب.

ظاهر كلام نجاشى، خود بيانگر وجود غلطهايى در اصل كتاب است؛ زيرا «غلط»، در مواردى به كار برده مى‌شود كه اشتباه از سوى خودِ مصنّف باشد، نه از سوى كاتبان و نسخه‌برداران. به طور مثال، صاحب القاموس المحيط، در موارد بسيارى، «غلط الجوهرى» گفته و مرادش مسلّماً اشتباه خودِ صاحب صحاح اللغة، بوده است.

ليكن ظاهراً نجاشى تصحيفات كاتبان و نسخه‌برداران را ديده و چنين گمان كرده كه آنها اشتباهاتى از سوى خود مصنّف اند؛ چرا كه در كتاب كشّى، اشتباهاتى وجود دارد كه هيچ فرد بى‌اطّلاعى هم، صحّت آنها را توهّم نمى‌كند، چه رسد به فاضلى چون كشّى رحمه الله.

البتّه مرحوم شيخ، تنها در شرح حال لوط بن يحيى، چنين بيان داشته كه كشّى رحمه الله وى را به غلط، از اصحاب امير مؤمنان عليه السلام شمرده است.[١] نظريّه فوق، پرداخته شوشترى، صاحب قاموس الرجال است.

آنچه به نظر مى‌رسد، اين كه: نظريّه شوشترى- كه ظاهراً مراد نجاشى را از «وجود غلطهاى بسيار در كتاب رجال»، انتساب آنها به خودِ كشّى مى‌داند- قابل پذيرش است و اگر نجاشى در عبارت خود، فاعل غلطهاى مذكور را نام نبرده، از آن جهت‌

[١]. قاموس الرجال، ج ٨، ص ٣٢٠ و ٣٢١