نداشته باشِیم. البته افرادِی که عبور کرده‌اند و توجهِی به حقِیقت اشِیاء پِیدا مِی‌کنند خود آن حاقّ اشِیاء، به آنها مِی‌رسد بدون اِینکه نِیاز به چِیز دِیگر داشته باشند. در ِیک زمان انسان، به آنها توجه ندارد بلکه به مرور زمان و به نقلِ از مکان، نِیاز دارد. اِینها براِی علم حصولِی، نسبت به آن حقائق اشِیاء که انسان پِیدا مِی‌کند واسطه‌هاِیِی هستند. شما مِی‌بِینِید حالاتِی که براِی افراد هست اِین حالات متفاوت است. اِین حالات مقام اجمال و مقام تفصِیل است. و به طور کلِی اگر اِین نحوه تغِیّر و تبدّل، را به ارادۀ پروردگار بدانِیم، پس در مورد پِیغمبر اکرم مِی‌توانِیم اِین‌طور بگوِیِیم که در آن زمان که جبرئِیل مِی‌آمد و قرآن را براِی پِیغمبر نازل مِی‌کرد ِیا اِینکه غِیر از قرآن را وحِی مِی‌کرد، مانند مسائلِی و اتفاقاتِی که مِی‌افتد، همان‌طور که در تارِیخ دارِیم که پِیغمبر اکرم نشسته بودند و جبرئِیل آمد قضِیه کربلا را، به آن حضرت نشان داد. اِینها در آن مقامِی بود که به واسطه، پِیغمبر اکرم از اِینها مِی‌گرفت و کِیفِیتش به اراده پروردگار است، و او خود مِی‌داند که الآن چه زمِینه‌اِی را براِی اِین تعِیّن و اِین حقِیقت به وجود بِیاورد که به واسطه آن زمِینه، نحوۀ ادراک تفاوت پِیدا کند. در بعضِی از موارد خود جبرئِیل هم در آنجا نمِی‌تواند، کارِی انجام بدهد و اِین در آنجائِی است که بلا واسطه پِیغمبر از آن ذات، اخذ مِی‌کند و در آنجا مقام، مقام اتصالِی است که «لو دنوتُ أنمُلة لاحتَرقتُ»[١] و اِین همانجاست، ِیعنِی آن عوالمِی

[١]ـ مناقب آل أبِی‌طالب علِیه السّلام، ج ١، ص ١٧٨؛ حضرت علاّمه طهرانِی رضوان الله علِیه پِیرامون سند اِین حدِیث شرِیف در الله شناسِی، ج ١، ص ١١١ اِین‌گونه فرموده‌اند:

در بسِیارى از کتب عرفانِیّه وارد است که جبرائِیل گفت: لَوْ دَنَوْتُ أَنْمُلَةً لَاحْتَرَقْتُ. «اگر از اِینجا به بعد، من به اندازه ِیک بند انگشت نزدِیکتر شوم، آتش مى‌گِیرم.»

اِین حدِیث را شِیخ نجم الدِّین رازى در مرصاد العباد در چهار موضع،١ و در رساله عشق و عقل در سه موضع٢ ذکر نموده است. و معلِّق اِین رساله گوِید: «اِین حدِیث در مرصاد العباد و احادِیث مثنوى فروزانفر آمده است. در مجمع البحرِین و معجم المفهرس در ذِیل لغات دَنا، دَنَوْتُ، أنْمُلَة، *

*و حَرَقَ ِیافت نشد.٣ اِین مضمون منسوب به جبرئِیل است که در شب معراج به حضرت رسول صلّى الله علِیه و آله گفته است. مکرّر در اشعار مختلف بخصوص اشعار عرفاء آمده است. از جمله سعدى در بوستان فرماِید:

اگر ذرّه‌اى موى برتر پرم

فروغ تجلّى بسوزد پرم٤