گلشن اسرار - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ٣٨ - اشتباه فلاسفه را نباِید به پاِی فلسفه گذاشت

مطرح کرده است، اِینها مسائل واقعِی است، در حالِی که ابن‌سِینا اصلاً راهِی نرفته بود. آن حِدَّت ذهنِی که داشته و آن الهامات عقلانِی که به او افاضه مِی‌شده است به کِیفِیّتِی مثل مکاشفات اولِیاء بوده است. اِین مسائل را، ادراک مِی‌کرده و حالاتِی که دربارۀ عارف مِی‌گوِید ”ِیبجِّلُ الصغِیر کما ِیبجّلُ الکبِیر“[١] که عارف اصلاً تفاوتِی بِین صغِیر و کبِیر نمِی‌بِیند. اِین چه معناِیِی را در اِینجا فهمِیده است؟ ِیعنِی همان ظهورِ حق، در کبِیر، همان ظهور حق را، در صغِیر به نحو دِیگر مِی‌بِیند و به نحوۀ ظهور نگاه نمِی‌کند به اصل الظهور و منشأ ظهور نگاه مِی‌کند و از آن دِید نگاه مِی‌کند. لذا در دِیدش وحدت است، عارف اِین‌طور است. واقعِیّتش هم همِین است.“

سؤال: ”مرحوم آقا در توحِید علمِی و عِینِی در مقام تعِیِیب فلاسفه، مِی‌فرماِیند: حرف‌هائِی که فلاسفه مِی‌زنند همه در مقام پندار است.“

اشتباه فلاسفه را نباِید به پاِی فلسفه گذاشت

جواب: ”بله، اِیشان هم همِین را مِی‌خواهند بفرماِیند. الآن اصل فلسفه را ما مِی‌خواهِیم قبول کنِیم. آن بحثِی که بعداً مِی‌آِید اِین است که آِیا فلاسفه، به اِین حقِیقت رسِیده‌اند ِیا نرسِیده‌اند؟ آنچه را که من در مقام بِیانش هستم، اِین است که ما ِیک وقت به فلسفه، توجه مِی‌کنِیم و ِیک دفعه به فِیلسوف، توجه مِی‌کنِیم. به فلسفه که توجه مِی‌کنِیم در فلسفه نمِی‌تواند اشتباه باشد. امّا ِیک وقتِی نگاه به فِیلسوف مِی‌کنِیم،‌ آن کسِی که اِین فلسفه را دارد به کار مِی‌گِیرد، ممکن است در او اشتباه هم باشد. مرحوم آقا که در آنجا اِین را فرموده‌اند: در مقام پندارند. اِینها همه‌اش، ناظر به اِین است که اِینها همه از واقعِیّات، دستشان کوتاه است. آن وقت همه‌ اِینها از نقطۀ نظر برهان هم دچار خلط و اشتباه مِی‌شوند. لذا دائماً در حال تغِیِیر و تبدّل هستند، ‌مِی‌بِینند ِیک مسأله‌اِی که قبلاً در آن نظر مِی‌دادند الآن باطل

[١]ـ شرح الاشارات و التنبِیهات، ج ٣، ص ٣٦٩، نمط نهم، فِی مقامات العارفِین، الفصل الحادِی عشر: العارف هش بش بسام، ِیبجّل الصغِیر من تواضعه، کما ِیبجّل الکبِیر.