گلشن اسرار - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ٢٧٤ - کلام صدرالمتألّهِین در تعرِیف فلسفه و حکمت نظرِی و عملِی

دارِیم به عنوان حکمت عملِی که عبارت است از تبدّل صفات و اخلاق انسان به اخلاق حسنه. لذا مِی‌فرماِید که: (إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ فَلَهُمْ أَجْرٌ غَيْرُ مَمْنُونٍ)[١] و امثال ذلک، اِینها همه داراِی آن دو جهت است. (إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا)[٢] آنهاِیِی که اِیمان مِی‌آورند. اِیمان مِی‌آورند، ِیعنِی جنبۀ اعتقادِی و ِیقِینِی خود را نسبت به مسائل مبدأ و معاد محرز مِی‌کنند که اِین مربوط به حکمت نظرِی مِی‌شود. امّا اِین کافِی نِیست. (وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ)[٣] آنها عمل صالح هم انجام مِی‌دهند، ِیعنِی جنبۀ حکمت عملِی را در نظر مِی‌گِیرند و با مراقبات و مجاهدات و عمل به تکالِیف شرعِیّۀ، جنبۀ حکمت عملِی را، در خودشان محقّق مِی‌کنند و صفات رذِیله و زشتِی که در جاهلِیّت در وجود آنها راسخ بود آنها را تبدِیل به ملکات فاضله و به اخلاق روحانِیِین مِی‌نماِید. اِین امور، غاِیت براِی حکمت عملِی و جواب از اِینکه چرا ما به حکمت عملِی محتاجِیم و نِیاز دارِیم؟ مِی‌باشد.

کلام صدرالمتألّهِین در تعرِیف فلسفه و حکمت نظرِی و عملِی

السفر الاول و هو الذِی من الخلق الِی الحق «[سفر اول] سفرِیّ است از خلق به حق، از عالم کثرات به عالم وحدت و از عالم معلولِیّت به عالم علِیّت» فِی النظر الِی طبِیعة الوجود «در نظر به طبِیعت وجود»، اِین که وجود، بالأخره چِیست؟ طبِیعتش چِیست؟ حقِیقتش چِیست؟ و عوارضه الذاتِیّة «و عوارض ذاتِیۀ او» بر اِین وجود چه عوارضِی عارض مِی‌شود که عبارتند از: عوارض وحدت، بساطت، ضرورت و وجوب و ساِیر عوارضِی که بر اِین وجود، عارض مِی‌شود. و فِیه مسالک «مسالکِی در اِین‌جا دارِیم» به سفر اول، مسلک مِی‌گوِیند، چون محل سلک است. سِلک، ِیعنِی

[١]ـ سوره التِین (٩٥) آِیه ٦

[٢]ـ سوره التِین (٩٥) صدر آِیه ٦.

[٣]ـ سوره التِین (٩٥) قسمتِی از آِیه ٦.