وحدت اسمائِی مِی‌شود، اسم‌ها دارند ِیکِی مِی‌شوند. اسم، ِیعنِی آن جنبه تعِیّن. خواستِ اِین دارد ِیکِی مِی‌شود. بعد اصلاً وجود آنها ِیکِی مِی‌شود، اِین را مِی‌زنند، او مِی‌مِیرد، اِین را اِینجا مِی‌کشند، او آن طرف خود به خود مِی‌مِیرد، اِین دِیگر خِیلِی مرحلۀ بالا و عالِی است، ِیعنِی ما خودمان هم در مشاهداتمان، همِین چِیزها را مِی‌بِینِیم، لذا مِی‌گوِیند: «تَخَلَّقوا بأخلاق الله»[١] ِیا مثلاً «تخلَّقوا بأخلاق الربانِیِین تکونوا منهم».[٢]

اِین اشاره به همِین جهت است که وقتِی انسان، آن اخلاق را در خودش بِیاورد، کم‌کم همان‌ها خواهد شد. نه اِینکه مانند او مِی‌شود، بلکه عِین او مِی‌شود، ِیعنِی اِین که تا به حال اِین‌گونه بود حالا ربانِی مِی‌شود، در جنبۀ وحدت افعالِی و صفاتِی. در مقام ظاهر است که امر به تربِیت و تشرِیع و امثال ذلک مِی‌باشد و اِینها، همه براِی اِین جهت آمده که انسان بِیاِید در مقام توحِید افعالِی. منتهِی بروزِ توحِید افعالِی را شما مِی‌بِینِید. اما اِینکه همِین دو نفر ذاتشان تغِیِیر پِیدا کرده را که ما نمِی‌بِینِیم. اِینکه الآن فعل او ِیکِی شده است به خاطر اِین است که ذاتش ِیکِی شده است ِیا ذاتش به هم نزدِیک شده است. بعد مِی‌بِینِیم صفاتش ِیکِی شده است ِیا اصلاً مِی‌بِینِیم که ذاتش باِید قوِی‌تر شده باشد. اگر آدم زرنگِی باشد مِی‌فهمد، لذا مِی‌گوِیند: «تُعرَف المَرء بِصَدِیقه»[٣] ِیعنِی صدِیق نماِیانگر صدِیق است، ِیعنِی وقتِی که ِیک

[١]ـ بحارالأنوار، ج ٥٨، ص ١٢٩.

[٢]ـ الله شناسِی، ج ١ ص ٥٦، تعلِیقه: کلمات مکنونه از طبع سنگى (سنه ١٣١٦ هجرِیّه قمرِیّه) ص ٢١٩؛ و از طبع حروفى فراهانى، ص ٢٤٨: وَ قالَ عَلَِیْهِ السَّلامُ (ِیَعْنى أمِیرَالْمُؤْمِنِینَ عَلَِیْهِ السَّلامُ): «لَِیْسَ الْعِلْمُ فى السَّمآءِ فَِیَنْزِلَ إلَِیْکمْ، وَ لا فى تُخومِ الارْضِ فَِیَخْرُجَ لَکمْ؛ وَ لَکنَّ الْعِلْمَ مَجْبولٌ فى قُلوبِکمْ. تَأَدَّبوا بِآدابِ الرّوحانِیِّینَ ِیَظْهَرْ لَکمْ!» وَ فى کلامِ عِیسَى عَلَى نَبِیِّنا وَ ءَالِهِ وَ عَلَِیْهِ السَّلامُ ما ِیَقْرُبُ مِنْهُ.

[٣]ـ قرِیب به اِین مضمون رواِیات بسِیارِی در مجامع روائِی ما موجود است. الکافِی، ج ٢، ص ٣٧٤؛ بحارالأنوار، ج ٧١، ص ١٩٩؛ قال الصادق علِیهالسّلام: المرء علِی دِین خلِیله، فلِینظر أحدکم مَن ِیُخَالِلُ.