ولاِیت ائمّه و بِین تمسک به شرع نمِی‌بِینِیم بلکه همه در راستاِی هم، واقع شده و همه از ِیک حقِیقت خبر مِی‌دهند. فقه براِی مزاولۀ انسان است که با جوارح و جوانح به ِیک سرِی مسائلِی که آن مسائل، انسان را در راستاِی رسِیدن به مطلوب، کمک مِی‌کند و رفض آنها، انسان را باز مِی‌دارد.

تعرِیف عرفان و حکمت

”عرفان عبارت است از کشف و شهود حقاِیق واقعِیّه و نفس الأمرِیّه در عالم نفس و قلب، به طورِی که انسان متحوّل و متبدّل به همان حقاِیق شود، و گوئِی مجرا و مظهر براِی همان حقاِیق واقعِیّه قرار بگِیرد. فلسفه و حکمت عبارت است از بِیان همان مطالب به صورت برهانِی و ِیقِینِی و علمِی و اِینها عِین حقِیقت هستند و خلافِی در اِینجا نمِی‌بِینِیم.“

چطور اِینکه شما ِیک نقشۀ ساختمانِی را مِی‌خواهِید براِی ِیک معمار ترسِیم کنِید، ِیک وقت مهندس مِی‌آِید و ِیک عکس‌ساختمان را نشان مِی‌دهد و به اِین معمار مِی‌گوِید که شما باِید طبق اِین عکس، بسازِید و آن معمار هم متوجه مِی‌شود که برطبقِ چه نمونه‌اِی بسازد؛ کانّ اِین عکس ممثَّل آن بنا و ممثَّل آن دار و خانه‌اِی که هست مِی‌شود. اما ِیک وقت آن مهندس عکس نشان نمِی‌دهد، برطبق قواعد هندسه مِی‌آِید آن کف و آن بناء را محاسبه مِی‌کند و به عدد در مِی‌آورد و ِیک شرحِی را بر طبق اصول هندسه و اصول معمارِی بِیان مِی‌کند. و ِیک وقت من باب مثال، آن مهندس دست ِیک معمار را مِی‌گِیرد و مِی‌آورد در همان منزل و مِی‌گوِید من مِی‌خواهم طبق همِین نقشه منزل را براِی من درست کنِی، هِیچ فرقِی اِینها با هم ندارند. نه اِینکه ِیکِی از اِینها رافع دِیگرِی است و دافع دِیگرِی است و او را از بِین مِی‌برد، اِین عِین همان است و هِیچ تفاوتِی بِین اِین سه مرحله و بِین اِین سه موطن وجود ندارد.

هم شرع مؤِیّد عقل است و هم عقل مؤِیّد شرع است و هر دو مؤِیّد وجدان و شهودند بلکه مقدّمه‌اِی براِی او خواهند بود. اِین نتِیجه و لُبِّ اِین مقدّمه‌اِی است که مرحوم صدرالمتألّهِین در اِینجا بِیان کرده است.