گلشن اسرار - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ٢٤٧ - در اصول عقاِید نمِیتوان به اخبار آحاد تمسّک کرد

بسم الله الرّحمن الرّحِیم

فلسفه عبارت است از انتقاش صور حقِیقِی اشِیاء در ذهن به وسِیله برهان نه گمان و تقلِید

در اِینجا حَول دو مسأله به بحث مِی‌پردازِیم:

مسألۀ اوّل؛ تحقّقِ حقِیقت هر موجودِی أعم از سِفلِی و عِلوِی در نظام هستِی، حتِی موجودِیّت حق تعالِی که اگر بر اساس برهان و نظرِیات باشد عبارت است از انتقاش صور مظاهر وجود، در وعاء ذهن؛ علِی الطاقة البشرِیّه و به هر کِیفِّیتِی که نقش ببندد و به هر مقدارِی که به واقع نزدِیک باشد را، فلسفه مِی‌گوِیند.

پس فلسفه عبارت است از انتقاش صور حقِیقِی اشِیاء در ذهن، آن هم با برهان، نه با گمان و تقلِید. حال اگر عده‌اِی گمان به مَلَک و روح پِیدا کنند و ِیا از روِی ظواهر و دلائل غِیر قطّعِیه از نظر سند و دلالت به مسأله‌اِی بپردازند، به آن فلسفه گفته نمِی‌شود.

در اصول عقاِید نمِی‌توان به اخبار آحاد تمسّک کرد

شاِید بر همِین اساس و ملاک باشد که بعضِی‌ها مِی‌گوِیند: در اصول عقاِید، نمِی‌توان به اخبار آحاد تمسّک کرد. به جهت اِینکه أخبار آحاد، جنبۀ التزامِی انسان، نسبت به معارف مبدأ و معاد است و اِین التزام از نقطه نظر اهمِیت در مرتبۀ بالاِیِی قرار دارد و اگر بخواهِیم نسبت به مسألۀ حجِیّت أخبار بحث کنِیم و اِینکه ملاک در حجِیّت اخبار چِیست؟ و اِینکه حجِیّت، به نسق واحد، در همۀ موارد جارِی است ِیا بر حسب کل مورد، تفاوت پِیدا مِی‌کند. چطور اِینکه وثاقت تفاوت پِیدا مِی‌کند و ِیا