امثال ذلک است دِیگر. حالا چه در خوردنِی‌ها و چه در طهارت و ِیا هر چِیز دِیگر باشد. در حالِی که عرف، اصلاً اِینها را جارِی نمِی‌کند و اصلاً به فکرش ِیک چنِین چِیزِی نمِی‌آِید تا اِینکه بخواهد ِیک اصلِی را در اِینجا جارِی کند.

تدقِیقات بِیش از حدّ در علم اصول، باعث تغِیِیر مبناِی فقه شده

اِینها در هر موردِی مِی‌آِیند و ِیک اصلِی جارِی مِی‌کنند چون اولاً قبل از اِینکه به ادّله مراجعه کنند ِیک اصلِی درست مِی‌کنند کهلولا ظفر به دلِیل، مآل چه باشد، ِیعنِی به ‌طور کلِی اصلاً فقه و مبناِی فقهِی تغِیِیر پِیدا کرده‌ است و از آن حالتِ مماشات مع النّاس و از آن حالت همراهِی دِین با مردم در محاوراتشان، و در قوانِینشان، به طور کلِّی ِیک چرخشِی پِیدا کرده است و به ِیک مرتکزاتِ شرعِیّه با ِیک سرِی قوانِینِی که فقط به درد نشستن در کلاسِ بحث و درس مِی‌خورد تبدِیل شده است. واقعاً راست مِی‌گوِیند که اصلاً اِین فقه در جامعه نِیامده است و فقط در همان گوشۀ حجره‌هاست. کجا مردم به اِین استصحابات عمل مِی‌کنند و کجا مردم به اِین اصول عملِیّه ترتِیب اثر مِی‌دهند؟! پِیغمبر آِیا اِین چِیزها را براِی مردم آورده است؟ ِیعنِی امام صادق علِیه السّلام که دارند به ِیک شخص مِی‌گوِید: لا ِینقض الِیقِین بالشّک[١] منظور اِین است؟ همِین، لا ِینقض الِیقِین که فقط دوِیست صفحه بشود، استصحاب بِیاِید و معنا کند. آن شخص آِیا ِیک چنِین چِیزِی سرش مِی‌شد؟ منظور امام صادق علِیه السّلام اِین مسائل بوده است؟

تنقِیح دقِیق کلام شرع در زمان القاء

لذا چِیزِی که ما باِید در آن دقّت کنِیم، اِین است که کلام شرع را در زمان القاءِ کلام، خوب تنقِیح کنِیم.

و الاّ اگر بِیاِیِیم بنشِینِیم و تحقِیق کنِیم بالأخره هر کسِی فکر کند ِیک چِیزِی به ذهنش مِی‌آِید اِین که عادِی است اگر ِیک بچه پنج ساله در ِیک موضوعِی فکر کند ِیک چِیزِی به ذهنش مِی‌آِید که ممکن است به ذهن ِیک فرد پنجاه ساله هم نِیاِید،

[١]ـ الکافِی، ج ٣، ص ٣٥١.