گلشن اسرار - حسینی طهرانی، سید محمد محسن - الصفحة ١٤٠ - تفاوت مرحوم حدّاد با مرحوم علاّمه طهرانِی رضوان الله علِیهما در بروز حالات فنا

خدا به او چشم داده و دِیگر او تماشا مِی‌کند، اِین مِی‌شود بقاء بعد الفناء، اِین مِی‌شود عارف کامل. اِین را مقام عماء مِی‌گوِیند. چون در آنجا، فناِی محض است و هوهوِیّت است. آن عالم را به عالم ظلمات تشبِیه کرده‌اند و به عالمِی که در آن عالم، هِیچ چِیز مشخص نِیست. آنجا انسان چِیزِی را نمِی‌بِیند و در آنجا عماء است، ِیعنِی ندِیدن، نفهمِیدن، نشنِیدن، ادراک نکردن، آنجا عالَم، عالمِ هوهوِیّت محضه است که شاعر و مُدرِک فقط همان حقِیقتِ وجود است.

سؤال: ”عماء قبل از فنا است؟“

جواب: ”در سفر من الخلق الِی الحق در آنجا عماء حاصل مِی‌شود. البته در نحوۀ فناِی صفات و اسماءِ انسانِی، در صفات و اسماء کلِیّه و نحوۀ امحاءِ ذات در اسماء کلِیّه، ممکن است که اختلاف باشد.“[١]

سؤال: ”اصلاً ادراکِی ندارد؟“

جواب: ”همِین‌طورِی هم هست، مِی‌افتد، مِی‌افتد. ِیا اِینکه اگر راه هم مِی‌رود، اصلاً هِیچ چِیز حالِیش نمِی‌شود. اِین تفاوت، بستگِی به افراد دارد و هر طورِی که خدا بخواهد. خلاصه مربوط به اوست ِیکِی را نگه مِی‌دارد و ِیکِی را زود برمِی‌گرداند.“

تفاوت مرحوم حدّاد با مرحوم علاّمه طهرانِی رضوان الله علِیهما در بروز حالات فنا

اِیشان (آقاِی حداد) خِیلِی تردد داشتند در اِین قضِیه، مثلاً ما نسبت به آقا، ِیک همچنِین چِیزِی را اصلاً مشاهده نکردِیم. اصلاً اِیشان به ِیک کِیفِیتِی بود که قضِیه‌اش، براِی کسِی مشاهَد نبود. حالا اِیشان جنبۀ ارشاد داشتند، جنبۀ باطنِ قضِیه بوده است. با توجه به اِینکه ِیک همچنِین مسائلِی بوده ولِی در عِین حال خِیلِی سرِیع بوده است.

[١]ـ براِی اطلاع بِیشتر پِیرامون اصطلاح عماء به مصباح الانس فنارِی، ص ٣٨٧ ذِیل «الاصل التاسع فِی ان النفس الرحمانِی باِیّ اعتبار ِیسمِی عماء و فِی خواص العماء» مراجعه شود.