ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٦٠٥ - فرموده است ساع سريع نجا، طالب بطىء نجا، و مقصر فى النار هوى

تقسيم كرده)، پيامبران از همين دسته اوّل به شمار مى‌آيند.

دسته سوّم كسانى هستند كه در اطاعت خدا كوتاهى دارند و پيروى از شيطان را برگزيده‌اند، عنان اختيارشان به دست شيطان است و هر گاه شيطان بخواهد آنها را از راه خدا باز مى‌دارد و به پرتگاه هلاكت و منزل شقاوت مى‌افكند و روشن است كه چنين شخصى در آتش خواهد بود خداوند در اين باره مى‌فرمايد:

«فَأَمَّا الَّذِينَ شَقُوا فَفِي النَّارِ لَهُمْ فِيها زَفِيرٌ وَ شَهِيقٌ خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ، إِنَّ رَبَّكَ فَعَّالٌ لِما يُرِيدُ» [١].

قسم دوّم، داراى دو صفت است كه از دو جهت پستى و بلندى او را فرا مى‌خوانند. خواستن بهشت او را به سمت علوّ به حركت در مى‌آورد كه راه خدا را بپيمايد هر چند اين گرايش به سمت علوّ در او ضعيف باشد و دست شيطان او را به فرومايگى و پستى مى‌كشاند، مگر اين كه اميد او به عفو خدا دستش را بگيرد و خداوند به ديده رحمت به او بنگرد. اگر به حركت كند و ضعيفش رحمت خدا اضافه شود احتمال سلامت وى بيشتر و به علوّ درجه نزديكتر مى‌شود.

اينك لازم است براى توضيح آنچه گفتيم به حقيقت اميدوارى اشاره كنيم:

رجا و اميدوارى عبارت است از آسايش نفس براى انتظار آنچه نزدش محبوب و پسنديده است. اميدوارى حالتى است كه براى نفس از روى علم حاصل مى‌شود و عملى را اقتضا مى‌كند. بدين بيان كه آنچه را نفس از امور پسنديده يا ناپسند تصوّر مى‌كند سه حالت دارد: يا در گذشته وجود داشته يا در حال وجود دارد و يا در آينده به وجود خواهد آمد. اگر شي‌ء مورد توجه نفس در گذشته وجود داشته است و اكنون نفس بدان توجّه مى‌كند، اين حالت نفس‌

---

[١] سوره هود (١١): آيه (١٠٦): كسانى كه شقى و بدبخت شدند به آتشى گرفتار شدند كه داراى شعله و صداى وحشتناك است تا زمانى كه زمين و آسمان برقرار باشند در جهنم خواهند ماند مگر آن كه خداوند آنها را نجات دهد زيرا پروردگار آنچه بخواهد مى‌كند.