ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٤٠٣ - فرموده است فاستبدل بالجذل و تناسل الذرية

دريابد و رحمت ربانى به وى رو نمايد و از خواب غفلت سر بردارد خود را در زندان طبيعت مى‌بيند كه زنجيرها و غلها او را در برگرفته‌اند و جهنّم را مى‌بيند كه بر دو طرف صراط مستقيم برافروخته شده اين جا از گفته خدا يادش مى‌آيد: قالَ اهْبِطا مِنْها جَمِيعاً بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَ لا يَشْقى‌ وَ مَنْ أَعْرَضَ عَنْ ذِكْرِي فَإِنَّ لَهُ‌ [١]. در اين حالت ناگزير بر چنين آينده‌اى فرياد برآورد و از حسرت و پشيمانى دست بر دست بزند و از غضبى كه از جانب خدا متوجّهش شده هراسناك باشد زيرا در نافرمانى از خدا افراط كرده است.

(١٧٣٤- ١٧٢٤) مقصود از اين جمله امام (ع): ثمّ بسط اللّه فى توبته و لقّاه كلمة و رحمته، اين است كه در وجود خداوندى نه بخلى است و نه منعى. پس نقصى كه وجود دارد از ناحيه قابل (انسان) و عدم استعداد اوست، زيرا هر گاه نفس براى درك رحمت حق آماده شود عنايت الهى او را در مى‌يابد و از ورطه هلاك ابدى نجات مى‌بخشد و در برابر ابليس و سپاهيانش ياريش مى‌دهد و به زشتى افعالى كه شيطان او را به آنها دعوت مى‌كند بينايش مى‌سازد. با اين تأييدات الهى در برابر ابليس و جنودش مقاومت مى‌كند و مواظب فريب و حيله شيطانى خواهد بود اين است معناى تضرّع و توبه به سوى خدا.

معناى كلمه رحمتى كه خداوند به آدم تلقّى كرد اين است كه فيوضات الهى، آنچه را كه سبب گمراهى مى‌شود از انسان برطرف مى‌كند و همين رفع مانع وسيله در نيفتادن انسان به گودالهاى هلاكت مى‌شود و توجّه او را از بهشت كم ارزش به قبله حقيقى برمى‌گرداند و لحظه به لحظه به وسيله فرشتگان مدد مى‌شود و او را به درجات عالى بهشت بالا مى‌برد.