ترجمه شرح نهج البلاغه - ابن ميثم بحرانى ت محمدى مقدم و نوايى - الصفحة ٢١٣ - خطبه سيد رضى

بينديشد درهاى بلاغت را مى‌گشايد و خواهان بلاغت را بدان نزديك مى‌كند.

عالم و متعلّم، دانشمند و دانش پژوه، سخنور و پارسا نياز خود را از آن برآورده مى‌سازند. در ضمن آن از شگفتيهاى سخن امام (ع) در باره توحيد و عدل و تنزيه خداوند متعال از مشابهت خلق، حقايقى وجود دارد كه هر تشنه‌اى را سيراب مى‌كند، و هر بيمارى را شفا مى‌دهد و هر شبهه‌اى را بر طرف مى‌سازد. از خداوند متعال اميد توفيق و عصمت (از خطا) و انتظار كمك و يارى دارم. و از خطاى دل قبل از خطاى زبان و از لغزش سخن پيش از لغزش قدم به خداوند سبحان پناه مى‌برم كه او مرا كفايت كرده و نيكو وكيلى است‌ [١].

مى‌گويم (شارح) «امّا» حرفى است كه همواره سخن به آن آغاز مى‌شود و آن را به دو قسمت يا بيشتر تقسيم مى‌كند و جملاتى را مى‌سازد كه هر كدام داراى حكم خاصى هستند.

در كلام سيّد رضى «امّا بعد حمد اللّه» جزء دوم سخن به حساب مى‌آيد و تقدير كلام همراه جزء اول (كه محذوف است) چنين است: امّا قبل الشّروع فى المطلوب فالحمد للّه، و امّا بعد حمد اللّه فانّى كنت فى عنفوان السّن. جزء اول به خاطر اختصار سخن حذف و سپس اين حذف معمول شده است و در گفتار خطابى و غير آن حسن استعمال يافته، تا آنجا كه به همان اندازه كه حذف آن زيباست ذكرش ناپسند است.

سيبويه در اين باره گفته است: «امّا» با جمله‌اى كه بر آن داخل مى‌شود در

---

[١] خوانندگان محترم بايد توجه داشته باشند كه شارح بزرگوار «علىّ بن ميثم» بر اين است كه در ابتداى هر خطبه يا سخن امام (ع) اول لغات مشكل را معنى كرده، سپس به شرح فرازهاى مختلف خطبه يا كلام مى‌پردازد و گاهى پيش از معنى كردن لغات و شرح سخن، قواعد نحوى لازم را توضيح مى‌دهد و بعضا در اثناى شرح به بيان بعضى قواعد نحوى يا معانى بيان مورد لزوم مى‌پردازد. به همين دليل در آغاز شرح خطبه كه سيّد رضى ابتدا قواعد نحوى، سپس معناى لغات مشكل و آن گاه به شرح خطبه پرداخته است.- م.