ترجمه خصال شيخ صدوق

پيشگفتار

شاهكار جلد - 2 - نظر اين كتاب

علت توجه به موضوع امامت و خلافت اسلامى

الف از نظر نص و تصريح و تعيين خود پيغمبر

ب - از نظر لياقت و شايستگى مقصد

ج - از نظر اينكه اگر پس از وفات پيغمبر

روش بحث ما در موضوع امامت و خلافت اسلامى

فضائل و برترىهاى على

بهترين فرزند در بهترين خاندان

بهترين فرزند در دامن پاك ترين مادر

نمونه كامل پدر

بزرگوارى پدر را بنگر

ابو طالب در تنگناى قحط سالى

در باره ابو طالب از روى انصاف نظر بدهيد؛

متن لايحه قريش بر ضد پيغمبر اسلام

دفاع ديپلماسى ابو طالب از اسلام

دفاع مردانه ابو طالب از پيغمبر«ص» و جهاد ادبى او

نمونههائى از كوشش و فداكارى ابو طالب نسبت باسلام و پيغمبر

نمونههائى از تبليغات اسلامى ابو طالب

چرا ابو طالب رسما جزء حزب اسلام نشد؟

نمونه كامل پرورش، پرورشگاهى بىمانند

نمونه كامل مسلمانان پاك

نتيجه گفتگوى ما تا اينجا چيست؟

على«ع» در دوران تشكيلات حزبى اسلام در مكه معظمه

على كفيل سرپرستى حوزه اسلام و رهبر دين

على در رتبه برادرى پيغمبر

براى خدا هر دو تن با هم برادر گرديد

على در آغاز نبردهاى مهم اسلام

على در خاندان نبوت

على در فرماندهى قشون اسلام

على(ع) در حفظ و نگهدارى مركز پيغمبر اسلام«ص»

على(ع) درون بستر مرگ پيغمبر

جمع و تنظيم قرآن مجيد

على در مبارزه و دفاع سلمى خود

1 - تشكيل اقليت مخالف

2 - احتجاج - بقول امروزيها ميتينگ

3 - كمك خواهى و دعوت افراد مؤثر

4 - كنارهگيرى و اعتراض

دانشگاه بزرگ على«ع»

محافظهكارى و پيش داشتن مصلحت عموم بر سود

مراعات افكار عمومى و نمايش روح حكومت ملى

1 - تحت تأثير اطرافيان و استفادهجويان كه چون زالو در اطراف زمامداران گرد مىآيند تا بوسيله او خون ملت را بمكند واقع نشد

2 - پخش عادلانه بيت المال بهمه ارباب استحقاق و كارمندان دولت اسلامى

3 - همدردى و مواساة با فقراى كشور اسلامى تا باندازهاى كه انسان را دچار حيرت ميكند

4 - قانون جهاندارى

فصل يكم

فصل دوم

فصل سوم

فصل چهارم

فصل پنجم

فصل ششم«شرايط قضات و دادستان»

(فصل هفتم)«در شرائط عمال(كارگران شهرستانها و جمعكنندگان ماليات و صدقات»

متمم فصل هفتم

فصل هشتم

متمم فصل هشتم

فصل نهم

متمم فصل نهم

فصل دهم

فصل يازدهم

متمم فصل يازدهم

فصل دوازدهم

متمم فصل دوازدهم

حضرت آقاى آيت الله كمرهاى زيد توفيقاته

تضمين غزل خواجه عليه الرحمه و مضمون غدير خم

باب خصال هفتگانه

1 - دستور رسيده كه هفت چيز زير خاك شود

2 - رسول خدا از هفت چيز باز داشت و بهفت چيز ديگر فرمان صادر كرد

3 - هفت عضو گوسفند حرام است

4 - به پيغمبر در باره على هفت خصلت داده شده

5 - گفتار پيغمبر هفت بار خوشا بر كسى كه نديده بمن گرود

6 - هفت كس در قيامت زير عرش خدا باشند

7 - در كشمش هفت خصلت است

8 - در روز موسى هفت كوه پريدند

9 - نام و رنگ هفت و آسمان

10 - رسول خدا هفت سفارش به ابو ذر كرد

11 - هر كس هفت صفت را دارا باشد حقيقت ايمانش كامل است

12 هر كس ماه رمضان را روزه دارد هفت خصلت برايش ثابت شود

13 - در روز قيامت عذاب هفت كس سختتر باشد

14 - تكبيرات افتتاح هفت است

15 - در هفت جا بعد از حمد نماز در ركعت اول سوره قل هو الله أحد و در ركعت دوم سوره قل يا أيها الكافرون را بخوانند

16 - فرزانهاى فرزانه ديگرى را براى دريافت هفت كلمه هفتصد فرسخ دنبال كرد

17 - هفت كس كار خود را تباه ميكنند

18 - سجده بر هفت عضو(استخوان خ ب) است

19 - رسول خدا هفت دسته را لعنت كرده

20 مؤمن بر مؤمن هفت حق دارد

21 - كافر در هفت روده ميخورد

22 - مؤمن كسى است كه هفت خصلت داشته باشد

23 - مؤمنان بر هفت درجه و پايهاند

اهل صبر

اهل مغفرة

24 - شيرينى ايمان در هفت دل نيست

25 - هفت دسته از علماء در دوزخند

26 - هفت جاندار را خدا آفريده كه از شكم مادر بيرون نيامدهاند

27 - اسلام هفت سهم قرار داده شده

28 - خدا به پيغمبرش هفت خصلت داده -

29 - يك گاو و يك شتر قربانى از هفت تن بس است

30 - خورشيد هفت طبقه دارد و ماه هفت طبقه

31 - دنيا هفت اقليم است

32 - در هفت مقام از عبادت دعاى معينى نيست

33 - هفت كس قرآن نخوانند

34 - قرآن بر هفت حرف نازل شده

35 - خدا از روزى كه زمين را آفريده تاكنون هفت طبقه دانايان و خردمندان در آن جا داده

36 - چيزى در آسمان و زمين نباشد جز بهفت مطلب

37 - چون نجاشى مرد پيغمبر هفت تكبير بر او گفت

38 - چون خدا بر امتى خشم كند و بعذابى آنها را هلاك نكند هفت بلا بر آنها مسلط كند

39 - دوستى پيغمبر و خاندانش در هفت جا سود ميدهد

40 - آنچه از طريق عامه رسيده بر اينكه زمين براى هفت كس آفريده شده

41 - دوزخ هفت در دارد

42 - على(ع) در روز قيامت با هفت خصلت بر خلق حجت مىآورد

43 - هفت بانوى بهشتى خواهر همديگرند

44 - گناهان كبيره هفت است

45 - امتحان اوصياء پيغمبران در حيات پيغمبران در هفت مقام است و پس از وفاتشان هم در هفت مقام

خداى عز و جل در حيات پيغمبر، على(ع) را در هفت مقام امتحان كرد

اما نخستين بار

اما مقام دوم

مقام سوم

مقام چهارم -

مقام پنجم -

مقام ششم -

مقام هفتم

خداى عز و جل پس از مرگ پيغمبر، على(ع) را در هفت مقام امتحان كرد

مقام يكم

مقام دوم

مقام سوم

مقام چهارم -

مقام پنجم

مقام ششم

مقام هفتم

46 - آنچه در باره ايام هفته يك شنبه، دو شنبه، سه شنبه، چهار شنبه، پنج شنبه، جمعه، شنبه رسيده

47 - آنچه در خصوص روز شنبه و ما بعدش رسيده

48 - آنچه در خصوص روز دو شنبه رسيده

49 - آنچه در باره روز سه شنبه رسيده

50 - آنچه در روز چهار شنبه رسيده

51 - آنچه در باره روز پنجشنبه رسيده -

52 - آنچه در باره روز جمعه رسيده

53 - آنچه در باره روز شنبه رسيده

54 - معناى حديثى كه از پيغمبر روايت شده كه با ايام دشمنى نكنيد تا با شما دشمنى كنند

شرح ديگر

55 - آدم و حوا هفت ساعت در بهشت بودند و سپس از آن بيرون شدند -

56 - در شيعه هفت خصلت است -

57 - رسول خدا در هفت مقام ابو سفيان را لعنت كرد -

58 - حديث هفت صندوقى كه در دوزخ است -

59 - ايوب بىگناه هفت سال بلا كشيد -

60 - فرشتگان هفت دستهاند و حجابها هفتند -

61 - امير المؤمنين هفت سال پيش از مردم نماز خواند

62 - شياطين بر هفت تن از غلات فرود شدند -

63 - جبرئيل از طرف خداى عز و جل جلاله خبر آورد كه به شيعيان على(ع) هفت خصلت عطا شده

64 - كسى كه روايت كرده كه خاندانى كه آيه تطهير در باره آنها نازل شده هفت كس بودند -

65 - هفت كس نماز را شكسته نخوانند -

66 - ذكر حق بهفت عضو انسان تقسيم شده

67 - رسول خدا را هفت فرزند شد -

- باب خصال هشتگانه

1 - شايسته است كه در مؤمن هشت خصلت باشد -

2 - هشت كسند كه نمازشان قبول نميشود

3 - حاملين عرض هشتند

4 - بهشت هشت در دارد -

5 - روا نيست كه سقف خانه از هشت ذراع(چهار ذرع شاه) بيشتر باشد

6 - ثمانية ازواج -

7 - هشت كس از مردم محسوب نشوند

8 - هر كس در مسجدها رفت و آمد كند يكى از هشت خصلت را دريابد

9 - هشت كسند كه اگر اهانت شوند همانا بايد خود را سرزنش كنند

10 - مسجدها را از هشت چيز بايد دور داشت -

11 - ايمان هشت خصلت است

12 - معاصى كبيره هشت است

13 - براى على(ع) هشت خصلت است

باب خصال نهگانه

1 - خداوند نه خصلت به پيغمبر خود محمد

2 - بشيعيان و دوستان على(ع) نه خصلت عطا شده

3 - براى فاطمه دختر محمد

4 - خداى عز و جل بامير المؤمنين نه چيز داده كه بكسى پيش از وى جز بمحمد

5 - به پيغمبر

6 - نه چيز است كه هر يك آفتى دارند -

7 - در خرماى برنى نه خصلت است

8 - از اين امت نه چيز برداشته شده

9 - از نه چيز نهى شده

10 - گناهكار را نه ساعت مهلت دهند -

11 - امامان از فرزندان حسين(ع) نه تن بودند

12 - پيغمبر

13) امير مؤمنان(ع) نه كلمه فرمود

14 - اندازه بلوغ زن نه سال است -

15 - زنى كه از شوهر خود نه طلاق عدى گرفته بر او حرام ابدى مىشود -

16 - زكاة در نه چيز است -

17 - نماز جمعه از نه كس ساقط است -

18 - نه چيز موجب فراموشىاند -

19 - ذكر نه معجزهاى كه خداوند عز و جل بموسى عطا كرد -

20 - آنان كه با قائم آل محمد مىآيند تا كم كم شماره لازم انصارش جمع آورى شوند از نه قبيلهاند -

باب خصال دهگانه

1 - پيغمبر

2 - رفت و آمد بدر خانهها بايد براى يكى از ده مطلب باشد

3 - خداى تبارك و تعالى عقل را بده چيز تقويت كرده -

4 - ده خصلت از صفات خاصه امام است -

5 - على(ع) از رسول خدا

6 - شيعيان و ياران على(ع) را بده خصلت مژده باد -

7 - ده خصلت از اخلاق بزرگند -

8 - هنگامه رستاخيز بر پا نشود تا ده نشانه بوده باشد -

9 - ده خصلت را خداى عز و جل براى پيغمبرش و خاندان او جمع كرده

10 - هر كه با ده خصلت خدا را ملاقات كند بهشت ميرود -

11 - مؤمن خردمند نباشد تا ده خصلت در او نباشد -

12 - ده عضو از اعضاء گوسفندى كه ذبح شود نبايد خورد -

13 - ده چيز مردار غير نجس العين پاك است -

14 - ده كس در ده چيز طمع نكنند كه بيجا است -

15 - در ده جا نبايد نماز خواند -

16 - ده كس به بهشت نميروند -

17 - عاقبت ده جزء است -

18 - ده كس خود را و ديگران را بگرفتارى و رنج اندازند -

19 - زهد ده جزء است -

20 - ده قسم كنيز بر آقاى خود حرامند -

21 - شهوت زنانه جزء است -

22 - حيا ده جزء است -

23 - چون پسر بچهها بده سالگى رسيدند بستر خواب آنها را از زنها جدا كنند

24 - يك زن صبر ده مرد را دارد -

25 - ده چيز است كه بعضى از بعضى سختتر است

26 - در خربزه ده خاصيت است -

27 - ده چيز نشاط آورند

28 - نماز بر ده وجه است -

29 - در شيعه ده خصلت است

30 - رسول خدا

31 ثواب كسى كه ده رمضان پى در پى روزه گرفته باشد

32 - ثواب كسى كه ده حج كرده

33 - بركت ده جزء است

34 - پيش از قيامت ده نشانه است -

35 - اسلام بده سهم سازمان شده است -

36 - ايمان ده درجه است

37 - ثواب كسى كه ده سال براى رضاى خدا اذان بگويد -

38 - در مسواك ده خصلت است -

39 - نشانههاى ساعت(قيامت) ده است -

40 - رسول خدا در شبانه روزى ده دوره هفت شوطى بخانه كعبه طواف ميكرد

41 - حكم كسى كه در روزه ماه رمضان ده بار با زنى جماع كرده -

42 - ده سخن پند آميز -

43 - ده كس از اين امت بخداى بزرگ كافر است -

44 - تيرهاى قمار مردمان جاهليت ده بوده است -

45 - آنچه بر هر مسلمان فرض است كه هر روز پيش از برآمدن آفتاب و پيش از غروب آن ده بار بگويد

46 - پسران عبد المطلب ده تن بودند و عباس

باب يازدهگانه

1 - نام يازده ستارهاى كه يوسف آنها را در خواب ديد با آفتاب و ماه بر او سجده ميكنند -

2 - چاه زمزم يازده نام دارد -

بابهاى دوازدهگانه

1 - باب يكم تا دوازدهم

2 - بدترين خلق اولين و آخرين دوازده كس بودند -

3 - طريقه شناختن ظهر در هر يك از ماههاى دوازدهگانه رومى با سايه انسان

4 - كسانى كه با حكومت ابو بكر و پيش افتادن او از على بن ابى طالب(ع) مخالفت كردند دوازده كس بودند

5 - خدا از پشت اسرائيل دوازده سبط بيرون آورد و از حسن و حسين(ع) دوازده سبط بيرون آورد -

6 - خلفاء و امامان پس از پيغمبر دوازده كسند

6 - در مسواك كردن دوازده خصلت است -

7 - حديث دوازده حجاب -

8 - براى اهل تقوى دوازده نشانه است -

9 - بر دوازده كس سلام نكنيد -

10 - پيغمبر«ص» جعفر بن ابى طالب را دوازده گام پيشواز نمود -

11 - در تابوت ته دوزخ دوازده كسند -

12 - در سفره خوراك دوازده خصلت است -

13 - ماههاى سال دوازده است -

14 - شب دوازده ساعت است و روز دوازده ساعت

15 - برجهاى فلك دوازده است، بيابانهاى بزرگ دوازده است؛ درياهاى بزرگ دوازده است، عالمها هم دوازده است

16 - سرگذشت دوازده درهمى كه براى رسول خدا هديه آوردند -

17 - نقيبان رسول خدا بر اهل مدينه دوازده كس بودند

باب مطالب و خصال سيزدهگانه

1 - حيواناتى كه انسان بآنها مسخ شده سيزده صنفند

2 - پسر بچه از سيزده تا چهارده سال بالغ مىشود

3 - سيزده خصلت از فضائل امير مؤمنان(ع) است

ابواب خصلتهاى چهاردهگانه

1 - در خضاب چهار ده خصلت است

2 - غسل در چهار ده جا ثابت شده

3 - اصحاب عقبه كه براى كشتن پيغمبر توطئه كرده بودند چهارده كسند

ابواب خصال پانزدهگانه

1 - چون امت پانزده خصلت را مرتكب شوند

2 - كودك در ميان پانزده و شانزده سال بروزه ادب مىشود

3 - كسانى كه ايام تشريق در منى هستند پس از پانزده نماز تكبيرات بخوانند

4 - ثواب كسى كه پانزده روز از ماه رجب را روزه بدارد

5 - دستور نوره كشيدن در هر پانزده روز است

باب خصلتهاى شانزدهگانه

1 - حق عالم شانزده خصلت است

2 - شانزده خصلت فقر مىآورند و هفده خصلت روزى فراوان ميكنند

3 - شانزده خصلت از حكمت و فرزانگى است

4 - شانزده صنف از امت محمد

باب خصال هفدهگانه

1 - غسل در هفده جا وارد شده -

باب خصال هيجدهگانه

1 - امير المؤمنين 18 منقبت داشت -

2 - آنچه خدا بدان شخص هيجده ساله را سرزنش كرده -

باب خصال نوزدهگانه

1 - نوزده كلمه است كه هر گرفتارى بآنها دعا كند گرفتاريهاى او برطرف شود

2 - نوزده تكليف بزنان متوجه نيست -

3 - نوزده مسألهاى كه در موضوع طب امام ششم(ع) در مجلس منصور از طبيب هندى پرسيد و ندانست و خود آن حضرت پاسخ آنها را بيان فرمود -

باب خصال بيستگانه و اندى

1 - در محبت خاندان پيغمبر

2 - مؤمن بر خدا بيست خصلت دارد -

3 - ثواب كسى كه بيست بار حج گذارد -

4 - ذكر بيست و سه خصلت پسنديده كه امام چهارم على بن الحسين بدان ستوده ميشد -

5 - آنچه در باره شب 21 و 23 ماه رمضان رسيده -

6 - از بيست و چهار خصلت نهى شده است -

7 - نماز جماعت بيست و پنج درجه از نماز فرادى بهتر است -

8 - در نماز بيست و نه خصلت است -

9 - در دانش بيست و نه خصلت است -

10 - خصلتهائى كه ابو ذر از رسول خدا

بابهاى خصال سىگانه

1 - براى امام سى نشانه است -

2 - ماه رمضان سى روز است و هرگز كمتر نباشد

3 - فرجهائى كه در كتاب و سنت حرام شده سى و چهار قسم است -

4 - خداوند تبارك و تعالى از جمعه تا جمعه ديگر سى و پنج نماز بر مردم واجب كرده -

بابهاى خصال چهلگانه و بيشتر

1 - تا چهل روز نماز ميخوار قبول نشود -

2 - روزه بر چهل وجه باشد -

(ده واجب)

و اما روزههاى حرام

و اما روزههائى كه مستحب است

اما روزه اذن

روزه تأديب

اما روزه اباحه

3 - در كسى كه پيش از خود در باره چهل تن از برادرانش دعا كند سپس در باره خود دعا كند -

4 - در كسى كه پس از مرگش چهل نفر از مؤمنان بنيكى وى گواهى دهند -

5 - در نهى از برطرف نكردن موى زهار بيشتر از چهل روز -

6 - زمين تا چهل روز از شاش نبريده نجس است -

7 - در حكم كسى كه دخترى بگيرد و هر چهل روز يك بار بر او در نيايد و آن دختر عمل حرام كند -

8 - ديه سگ شكارى چهل درهم است -

9 - خداوند ميان دو جمله كفر آميز بفرعون چهل سال مهلت داد -

10 - يك دستور استغفارى كه چهل كبيره با آن آمرزيده شود -

11 - رحم تا چهل پشت است -

12 - چون حضرت قائم عجل الله ظهوره ظهور كند خدا بهر مردى از شيعه نيروى چهل مرد بدهد -

13 - مقام كسى كه چهل حديث حفظ كند -

14 - حريم مسجد چهل ذراع است

15 - در كسى كه چهل سال و بيشتر عمر كند -

16 - ثواب كسى كه چهل بار حج كرده -

17 - امير المؤمنين(ع) در برابر ابى بكر چهل و سه دليل براى حقانيت خود ايراد كرد -

18 - احتجاج امير مؤمنان باين گونه خصلتها بر مردم در روز شوراى خلافت

19 - پنجاه حقى كه امام چهارم(ع) بيكى از اصحاب خود نوشته

20 - پنجاه خصلت از خصال مؤمنند -

21 - ثواب كسى كه هفتاد حج كرده -

22 - امير المؤمنين(ع) هفتاد منقبت دارد كه هيچ كدام از امت با وى در آن شريك نيستند -

23 - ثواب كسى كه در قنوت نماز وتر هفتاد بار استغفار كند

24 - ثواب كسى كه پس از نماز بامداد هفتاد بار استغفار كند

25 - ثواب كسى كه در هر روز از ماه شعبان هفتاد بار استغفار كند -

26 - پرچم حمد هفتاد شقه دارد -

27 - ربا هفتاد جزء است -

28 - حديث بندهاى كه هفتاد خريف در دوزخ بماند

29 - امت هفتاد و دو فرقه شوند

30 - روايات كسانى كه امت را هفتاد و سه فرقه دانستهاند -

31 - هفتاد و سه خصلت در آداب زنان و احكام مخصوص آنان كه در آنها از مردان ممتازند -

32 - خداى عز و جل بعقل هفتاد و پنج لشكر داده و بجهل هم هفتاد و پنج لشكر داده -

33 - در باره امير مؤمنان هشتاد آيه نازل شد كه هيچ كس در آنها شركت نداشت

34 - پيغمبر در حد مى خوردن هشتاد تازيانه زد -

35 - در نمازهاى پنجگانه نود و پنج تكبير است -

36 - براى خدا نود و نه نام است -

37 - ثواب صد لا إله إلا الله و صد بار استغفار -

باب خصال از يك تا صد

1 - پرسشهاى يهود -

يكى از آن دو يهودى آغاز سخن كرد

على(ع) در حال گريه -

2 - پيغمبر صد و بيست بار به معراج رفت -

3 - ميوه يك صد و بيست نوع است -

4 - اهل بهشت يك صد و بيست صنفند -

5 - هر كس تمام قرآن را حفظ ميكرد هر سال دويست اشرفى از بيت المال حقوق دريافت ميكرد

6 - سال سيصد و شصت روز است

7 - مستحب است كسى كه بمكه ميرود بشماره روزهاى سال سيصد و شصت بار طواف كند و اگر نتواند سيصد و شصت دور طواف كند -

8 - خصالى كه آداب و شرايع دين اسلامند

، گناهان كبيره اينها است

9 - امير المؤمنين(ع) در يك مجلس باصحاب خود چهار صد در از دانش آموخت كه هر كدام براى دين و دنياى مسلمان صلاحيت دارند

10 - آنچه دو هزار سال پيش از آفرينش آسمان و زمين نوشته شده

11 - نماز چهار هزار باب دارد -

12 - آنچه هفت هزار سال پيش از خلق و آفرينش آدم(ع) بر ساق عرش نوشته يافت شده -

13 - كسانى كه روايت كردهاند خداى عز و جل دوازده هزار عالم دارد

14 - صحابه رسول خدا

15 - ذكر نورى كه چهار هزار سال پيش از آفرينش آدم پيش خداى عز و جل بود -

16 - ذكر نوشتهاى كه ميان دو شانه محمود فرشته بوده بيست و دو هزار سال پيش از آفرينش حضرت آدم

17 - خدا يك صد و بيست و چهار هزار پيغمبر و يك صد و بيست و چهار هزار وصى آفريده است

18 - خدا با موسى(ع) يك صد و بيست و چهار هزار كلمه مناجات كرد -

19 - رسول خدا به على(ع) هزار باب علم آموخت كه از هر بابش هزار باب دريافت شد -

20 - خداوند هزار هزار عالم و هزار هزار آدم آفريده -

ترجمه خصال شيخ صدوق - کمره‌اي، شيخ محمد باقر - الصفحة ٧٣ - ٤ - قانون جهاندارى

قويتر و ريشه‌دارترى بودند از همان طوفان بزرگ انقلاب كه عمليات كرامت مآبانه على ٧ در آنها تأثير نكرد و بهمان طبع طوفانى خود در نقطه بصره و شام پديد شدند و مشكله حكميت و قضيه نهروان را پديد كردند و در صورتى كه على ٧ با آنها مدارا و مسامحه مى‌كرد جنگ عمومى سخت‌ترى پديد ميشد.

٢- پخش عادلانه بيت المال بهمه ارباب استحقاق و كارمندان دولت اسلامى‌

، از هر ناحيه خراجى ميرسيد فورا آن را بافرادى كه وظيفه خوار بيت المال بودند ميرسانيد و نزد خود نگاه نميداشت، روايت شده كه خراجى اول شب وارد كوفه شد فورا حضرت دستور داد كه رؤساى هفتگانه كوفه را احضار كردند و بوسيله آتش افروزى همان شبانه تمام آن مال را پخش كرد و يك گرده نانى هم در آن بود بهفت قسمت نمود برخى ياران آن حضرت عرض كردند بماند تا صبح كه هوا روشن شود نپذيرفت.

هر روز پنجشنبه ته انبار بيت المال را جاروب مى‌كرد و دو ركعت نماز در آن ميخواند ميفرمود اى اهل كوفه اگر نزد من جز شتر آبكش و غلام خدمتكار خودم چيزى ديديد از آن شما باشد.

٣- همدردى و مواساة با فقراى كشور اسلامى تا باندازه‌اى كه انسان را دچار حيرت ميكند

. خودش در ضمن نامه‌اى كه بعثمان بن والى بصره نوشت نگارش فرمود اگر بخواهم ميتوانم از اين عسل آب كرده و مغز گندم و پوشاك حرير استفاده كنم ولى هيهات كه هواى نفس بر من چيره شود و شكم‌پرستى مهار مرا بكشاند تا خوراك خوشمزه‌اى انتخاب كنم مبادا در سرزمين حجاز و يمامه ميان ملتى كه در سرپرستى من هستند باشد كسى كه قرصه نانى نداشته باشد يا شكمش سير نباشد من شكم سير شب بسر برم و در گرد من شكمهاى گرسنه و جگرهاى تشنه باشند؟!،! از گاهى كه على ٧ زمام خلافت را بدست گرفت همان لقمه نان جوين را هم با نگرانى ميخورد و هميشه در فكر بيچارگان كشور اسلامى بود. تا آخرين لحظات زندگانى پر شرافت خود: صلّى اللَّه عليه.

٤- قانون جهاندارى‌

در تاريخ جهان بسيار حكومتها پديد شده و بسيار سلطنتها سرنگون گرديده هر حكومتى‌