حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٤١ - ٤ ١ احاديث غير سنى
اماميّه تا چه اندازه اندك است.[١] امّا اوضاع و احوال از دهه ١٩٧٠ به اين سو تغيير كرد. در اين زمان اتان كلبِرگ كوشيد به ايضاح بيشتر اين موضوع كمك كند. مهمترين مقاله وى در باب منابع حديث شيعه اماميّه در اين كتاب (فصل ٦) مجدداً چاپ شده است.[٢]
ديگر محقّقان همه دنبالهروى وىاند.[٣] حديث خوارج نيز در سالهاى اخير مورد توجه قرار گرفته است.[٤] نتيجهاى كه از بررسى اين نوشتهها دستگير مىشود اين است كه آغاز تدوين احاديث غير سنّى را نيز مىتوان به قرن دوم هجرى بازگرداند، گو اينكه فرايند يكسانسازى (
Standar dization
) آن، طولانىتر از روايات اهل سنّت بوده است. بديهى است محقّقان حوزه حديث غير سنّى، عينا با همان پرسشهايى مواجهاند كه در احاديث اهل سنّت مطرح است؛ از قبيل اينكه. خاستگاه مجموعههاى خاص روايات چه بوده است؟ آيا شناسايى يا بازسازى منابعى كه قديمىترين مجموعههاى حديثى بر اساس آنها تدوين شدهاند ممكن است؟ از چه روشهايى در نقل حديث استفاده مىشد؟ جايگاه و كاركرد اسناد چه بوده است؟
[١]
. Gerad Lecomte," Aspects de la litterature du IadD
*
chez les Imamites", in Le shDDsme imAmate. Colloque de Strasbourg) ٦- ٩ mai ٨٦٩١() Paris, ٠٧٩١(, ١٩- ٣٠١.
[٢]
. Etan kohlberg," Al- usUl al- arbaumia", Jerusalem Studies in Arabic and Islam ٠١) ٧٨٩١(, ٨٢١- ٦٦. See also idem," An Unusual ShDD isnad", Israel Oriental Studies ٥) ٥٧٩١(, ٢٤١- ٩٤; idem," ShDD HadDth", in Alfred F. L. Beeston et al., eds., The Cambridge History of Arabic Literature, I: Arabic Literature to the End of the Umayyad Period) Cambridge, ٣٨٩١(, ٨٩٢- ٧٠٣.
[٣]
. E. g. Asma Afsaruddin," An Insight into the IadDth Methodology of JamAl al- DDn b. TAwUs", Der Islam ٢٧) ٥٩٩١(, ٥٢- ٦٤; Mohammed Ali Amir- Moezzi," Remarques sur les criteres dauthenticite du hadDth et lautorite du juriste dans le shiisme imamate", Studia Islamica ٥٨) ٧٩٩١(, ٥- ٩٣; Ron P. Buckley," On the Origins of ShDD IadDth", The Muslim World ٨٨) ٨٩٩١(, ٥٦١- ٤٨.
[٤]
. Amr K. EnnAmi, Studies in IbAdDm) al- IbAdDya() Beirut, ٢٧٩١(, ١٨- ٢٠١; J. C Wikinson," IbAdD IadDth: an Essay on Normalization", Der Islam ٢٦) ٥٨٩١(, ١٣٢- ٩٥.
براى بحث راجع قضاوتهاى مختلف در باب منابع حديث اباضيه نگاه كنيد به:
Ersilia Francesca, Teoria e pratica del commercio nellIslAm medievale. I contratti di vendita e di commenda nel diritto ibAdDta) Rome( ٩٣
- ٣٢؛ ٢٠٠٢
Yidem," La fabbricazione degli isnAd nella scuola ibAdDta: il Musnad ar- RabD b. HabDb", in U. Vermeulen and J. M. F. van Reeth, eds., Law, Christianity and Modernism in Islamic Society: Proceedings of the Eighteenth Congress of the Union Europeene des Arabistants et Islamistants) Leuven, ٨٩٩١(, ٩٣- ٩٥.