حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٢٦٩ - ٣ مجموعه تحت تملك محمد على اليعقوبى در نجف
٦. بر طبق نوشته الذريعة،[١] حسن مصطفوى مجموعهاى از شانزده اصل را در ١٧٤ صفحه (در تهران، ١٣٧١ قمرى) به چاپ رسانيده است. آقابزرگ هيچ نكته ديگرى در باب اين اصول ارائه نمىدهد، جز اين كه يكى از آنها منتخبى از نوادر على بن أسباط است، كه پيشتر بدان اشاره شد. جزئيّات ديگرى راجع به نسخه (هايى) كه مبناى اين چاپ بودهاند، نيز نيامده است. كوششهاى من براى دسترسى به نسخهاى از اين كتاب، تا به حال نتيجه نداده است؛ امّا منطقى است كه بيشتر (اگر نه همه) اصلهاى آن، همانها باشند كه در يك يا چند نسخهاى كه تا به حال معرفى كردم، وجود دارند.[٢] اگر چاپ مصطفوى انتقادى باشد، پس بايد كوشيد آن را قابل دسترستر كرد. اگر نه، چاپ ديگرى از اصول همچنان لازم مينمايد.[٣]
تكملة
اكنون به لطف پروفسور ويلفرد مادلونگ كه نسخهاى از كتاب اصولِ تصحيحِ حسن مصطفوى را در اختيارم قرار داد، توانستهام از اين كتاب استفاده كنم. همچنان كه حدس زده بودم، شانزده اصل موجود در اين چاپ با اصلهاى مورد استفاده نورى طبرسى مشابهاند. اين اثر حاوى شانزده اصل نسخه شماره ٩٦٢ دانشگاه تهران، همراه با كتاب الديات (ص ١٣٤- ١٤٨)، مختصر أصل علاء بن رزين (ص ١٥٠- ١٥٧) و گزيدهاى از كتاب دُرست بن أبى منصور (ص ١٥٨- ١٦٩) است. كار مصحّح تنها بر اساس يك نسخه خطّى بوده كه آن هم معرفى نشده است. در ادامه چند نكته قابل توجه در اين باره مىآورم:
[١]. ج ٢٤، ص ٣٣٥.
[٢]. اين شانزده اصل، بعيد نيست همان آثارى باشند كه نورى طبرسى( همين مقاله، پيشتر، پانوشت ١٨١) نام برده است؛ همچنان كه گذشت، دو اثر از اين شانزده عنوان احتمالًا اصل نيستند.
[٣]. از پروفسور مايكل كوك و فرانك استيوارت بسيار سپاسگزارم كه تذكرات سودمندشان را در اين مقاله از من دريغ نداشتند.