حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ١٣٩ - ٣ يادداشت هايى با رويكردى نو در باب سنت اسلامى
عطاء: در عربى از كل يك ماه به أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ تعبير نمىكنند.[١]
مقاتل: أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ دقيقاً به يك ماه، يعنى سى روزِ رمضان دلالت دارد.[٢]
ابن حيان: اگر تعبير أيَّاما مَعْدُودَاتٍ بر ماه رمضان دلالت داشته باشد، در آن صورت اين همان چيزى است كه واجب شد. اين ديدگاه ابن ابى ليلى و جمهور مفسران بود [البته، نك. ادامه.] آنچه از عبارت أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ قابل استفاده است، تسهيل و ترغيب مؤمنان به روزهدارى است؛ به اين معنا كه تعداد روزهاى واجب شمارپذير است و چندان زياد نيست- فقط سى روز. همين عبارت در ديگر سياقهاى قرآنى دقيقاً به شمار اندك روزها اشاره دارد. بقره: ٨٠، يوسف: ٢٠، قس آل عمران: ٢٤.
اما اگر روزه واجب سه روز بوده- چنانكه برخى علما قائل به سه روز روزه به اضافه روزه عاشورا هستند- كه بر پيشينيان ما واجب شده بود، در نتيجه، تعبير أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ به همين سه روز اشاره دارد. اين رأى ابن عباس و عطاء است.
البته ديدگاه اكثر مفسران اين است أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ به رمضان اشاره دارد. «كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ ... أَيَّاماً مَعْدُوداتٍ» مىتواند بر يك روز، دو روز، يا هر چند روز دلالت كند. خدا عبارت «شَهْرُ رَمَضانَ» را براى تبيين آن افزوده است.[٣]
در واقع، سرانجام، عموم مفسران پذيرفتند كه آيات ١٨٣- ١٨٧ را به عنوان يك بافت واحد كه به روزه ماه رمضان اشاره دارد، درنظر بگيرند كه مضمون حديث
[١]. طبرى، ج ٣، ص ٤١٤.
[٢]. الدر المنثور، ج ١، ص ١٧٧.
[٣]. البحر المحيط، ج ٢، ص ٣٠ به بعد. توجه شود كه ابنحيان از عبداللّه بن مسعود قرائت متفاوت ايامٌ معدوداتٌ را روايت مىكند كه اين عبارت را در برابر الصيام در كتب عليكم الصيام قرار مىدهد؛ در حالى كه آن را در همان موقعيّت اسمى قرار مىدهد كه واژه شهر رمضان هم كه بلافاصله به آن اضافه شده، قرار دارد. در نتيجه، تمام اين متن از سوره بقره صرفاً به روزه رمضان باز مىگردد.