حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٥٧ - ١ ٣ تاريخ گذارى احاديث
(تهذيب، ويرايش) بوده و به دست عالمانى وابسته به مدارسِ نوظهور (در حال ظهور) فراهم آمده است. وقتى كتابى به درجهاى از كمال و استوارى مىرسيد، آن را به مراجع قديمىترى نسبت مىدادند كه آموزههايشان اساسِ نظريات و مضامين اين كتاب را شكل داده بود. بنا بر اين، تاريخ پيدايش روايات موجود در اين كتابها را نمىتوان مساوى با زمان حيات نويسندگانِ ادعايى آنها دانست، و هم از اين رو، دوره زندگى اين افراد را نبايد ابتدا يا انتهاى حدّ زمانى (
terminus ante or post quem
) روايات كُتبشان انگاشت.[١] براى اين مدعيات سه دليل زير را ارائه كردهاند:
١. رسم اين است كه هر كتاب را بنابر سند يا روايتِ آن كتاب به مؤلّفى نسبت مىدهند. يعنى با توجه به نام سلسله روات ابتداى كتاب، يا ابتداى فصلى از كتاب يا حتى ابتداى دسته خاصى از روايات كتاب، مؤلّف آن را تعيين مىكنند. امّا سندها عموماً قابل اعتماد نيستند و لذا در تعيين تاريخ روايت و كتاب به كار نمىآيند.
٢. مدوّنات اوّليّه و روايات موجود در آنها خود نشانههايى آشكار از نقل، اقتباس و تغيير دارند.
٣. پارهاى فرضيّات در باب تاريخ تطوّر علوم اسلامى در قرون دوم و سوم هجرى نيز اين استنتاج را تأييد مىكنند.[٢]
[١]. اين نظرِ جان وَنزبرو(John Wansbrough ) در باب قديمىترين كتب تفسير قرآن است كه در كتاب مطالعات قرآنى(Studies Quranic )، ص ١٢٢- ١٤٨ ارائه كرده است. نورمَن كالدِر هم در شش فصل نخست كتابش با عنوان مطالعاتى در باب فقه اسلامى در دوره نخست همين ديدگاه را نسبت به متون فقهى مطرح كرده است. نگاه كنيد به:
Norman Calder, Studies in Early Muslim Jurisprudence, Oxford, ٣٩٩١.
[٢]. براى انتقاداتى بر اين پندارها نگاه كنيد به كتابها و مقالاتى از ميكلوش مورانى، ياسين داتون، هارالد موتسكى، كريستوفر مِلچِرت، و آندرياس گُركه در زير:
Miklos Muranyi," Die frUhe Rechtsl iteratur zwischen Quellenanalysie und Fiktion", Islamic Law and Society ٤) ٧٩٩١(, ٤٢٢- ١٤; Yasin Dutton, The Origins of Islamic Law: the Quran, the Muwatta' and Madinan Amal) Richmond, ٩٩٩١(, ٦٢- ٧٢; Motzki," The Prophet and the Cat
"
, passim; idem," The Author and his Work in the Islamic Literature of the First Centuries: the Case of Abd al- Razzaq's Musannaf", Jerusalem Studies in Arabic and Islam ٨٢) ٣٠٠٢(, ٦٦١- ٧٩; Christopher Melchert," Bukhari and Early Hadith Criticism," Journal of the American Oriental Society ١٢١) ١٠٠٢(, ٧- ٩١; Andreas Gorke, Das Kitab al- Amwal des Abu Ubaid al- Qasim b. Sallam Entstehung und Uberlieferung eines frUhislamischen Rechtswerkes) Princeton, ٣٠٠٢(.