حديث اسلامى، خاستگاه ها و سير تطور - موتسكى، هارالد - الصفحة ٣٥٩ - ١ مقدمه

همين جا بايد خاطرنشان كرد كه لازم نيست تأثير حلقه مشترك كامل باشد. ما نبايد از وجود يكى دو اسناد متفاوت فريب بخوريم. وجود يكى دو اسناد متفاوت كه حلقه مشترك را دور مى‌زنند و آن را پنهان مى‌كنند، نبايد ما را سردرگم كند. اين پديده خود برآمده از فرايند بزرگ‌ترى است كه شاخت آن را «تكثير أسانيد و طُرق» (spread of isnads) مينامد[١].

آنچه گذشت به اجمال ديدگاه شاخت و پيروان وى در تاريخ‌گذارى روايات بود. دو نكته كلى را لازم به تذكر مى‌دانم. نخست آنكه هرچند شاخت روش خود را ابتدائاً در حوزه روايات فقهى شرح و بسط داد، امّا آن را بر تمام انواع روايات‌

[١].Schacht ,Origins ,١٧١

تا آنجا كه من مى‌دانم، ينبل اصطلاح« تكثير» را به كار نبرده؛ امّا به همين پديده به اشكال ديگر اشاره كرده است. آنجا كه از« گسترش اسانيد» گفته، همين معنا را مد نظر داشته است("Some Isn عdAnalytical Methods ",٤٥٣ f )، يا مثلا از« لايه‌هاى متناوب» كه به گردش درآورده شده‌اند»( همان، ٣٦٤)، يا از« غور در زير سطح حلقه مشترك»( همان، ٣٦٦ بب)، و سرآخر، وقتى از محدثى سخن مى‌گويد كه گفتار خويش را در پس گفتار ديگرى جا داده است( همان، ٣٧٠).