وما رأيتُ من ناقصات عقلٍ ودينٍ أغلبَ لِذى لبٍّ منكنَّ، قالت: يا رسول اللّه وما نقصانُ العقل والدين؟ قال: امّا نقصانُ العقل فشهادة امرأتينِ تَعدِلُ شهادة رجلٍ فهذا نقصانُ العقلِ وتمكُثُ الليالى ما تُصلّى وتُفطِرُ فى رمضان فهذا نقصانُ الدينِ».

(... از ابن الهاد از عبد الله بن دينار از عبد اللّه بن عمر از پيامبر خدا روايت شده كه او گفت: اى زنان، صدقه دهيد و بسيار استغفار كنيد، چرا كه (در خواب) ديدم كه شما بزرگ‌ترين گروه از جهنميان را تشكيل مى‌دهيد، در اين حال از ميان زنان، زنى تيزهوش گفت: اى پيامبر خدا! چه چيز موجب شده ما بزرگ‌ترين گروه از اهل جهنم باشيم؟ گفت: بسيار نفرين مى‌كنيد و در حق همسرانتان ناسپاسى مى‌كنيد. من تا به حال موجوداتى كم‌عقل و ناقص در دين نديده‌ام كه به اندازه شما بر موجودى خردمند (يعنى مرد) سلطه داشته باشد. زن گفت: اى رسول خدا! اين نقصانِ عقل و دين چيست؟ پيامبر پاسخ داد: نقصان عقل زن از آن روست كه شهادت دو زن با شهادت (تنها) يك مرد برابر است‌[١] و اينكه زن چندين شب سپرى مى‌كند بى‌آنكه نماز بگزارد و روزه رمضان را به جا آورد،[٢] حاكى از نقصان دين اوست).[٣]

از اين شبكه نمى‌توان دريافت كه كل اين مطلب، همواره بخشى از روايت اصلى ابن الهاد (متوفى ١٣٩/ ٧٥٦ در مدينه) بوده، يا اينكه اصلِ روايت بسيار كوتاه‌تر بوده و «تفسيرِ» الحاقى صرفاً تعليقى است كه راويان بعدى در شبكه براى توضيح بيشتر بدان افزوده‌اند. زيرا اين شبكه براى چنين استنباطى بيش از حد «عنكبوتى»[٤] است. مراد من از «عنكبوتى» اين است كه در آن كمتر از حد لازم‌pcl عرضه شده است تا بتوانيم از نسخه‌هاى مختلف اين روايت در جوامع حديثى‌

[١]. رك. بقره، آيه ٢٨٢، و آيات ارث در نساء، آيه ٢ به بعد.

[٢]. در يك نسخه از روايت( ر ك. ابن‌حنبل، ص ٣٧٤) آنچه اينجا تلويحاً گفته شده، به تصريح آمده است:« امّا ما ذكرتُ من نقصانِ دينكِنَّ فالحَيضَةُ التى تُصيبُكنَّ تمكُثُ إحديكُنَّ ما شاء اللّهُ أن تمكُثَ لا تُصلّى ولا تصوم فذلك من نقصانِ دينِكنَّ».

[٣]. مسلم، ج ١، ص ٨٧؛ ر ك. ابو داوود، ج ١، ص ٢١٩؛ ابن‌حنبل، ج ٢، ص ٦٦ به بعد.

[٤].spidery .