موسوعة الإمام الخميني 48 (آداب الصلوة( آداب نماز)) - الخميني، السيد روح الله - الصفحة ٢٩٦ - تفسير «

احتمال، معنى «بِسْمِ اللَّهِ‌» در نظر كثرت، در هر سوره و هر قول و فعلى مختلف است. و فقهاء گفته‌اندبسم اللَّه براى هر سوره تعيين بايد شود؛ و اگر براى يك سوره‌بسم اللَّه گفته شد، سوره ديگر را با آن نتوان ابتداء كرد[٤٧٨]. و آن مطابق مسلك فقهى نيز خالى از وجه نيست و مطابق اين تحقيق وجيه است. و به نظر اضمحلال كثرات در حضرت اسم اللَّه اعظم، براى تمام‌بسم اللَّه‌ها يك معنا است.

چنانچه اين دو نظر در مراتب وجود و منازل غيب و شهود نيز هست: در نظر كثرت و رؤيت تعيّنات، موجودات متكثّر و مراتب وجود و تعيّنات عالم، اسماء مختلفه رحمانيه و رحيميه و قهريه و لطفيه است، و در نظر اضمحلال كثرات و انمحاء انوار وجوديه در نور ازلى فيض مقدّس، جز از فيض مقدّس و اسم جامع الهى اثر و خبرى نيست. و همين دو نظر در اسماء و صفات الهيه نيز هست: به نظر اول، حضرت واحديّت، مقام كثرت اسماء و صفات، و جميع كثرات از آن حضرت است، و به نظر ثانى، جز از حضرت اسم اللَّه الاعظم اسم و رسمى نيست. و اين دو نظر، حكيمانه و با قدم فكر است. و اگر نظر عارفانه شد به فتح ابواب قلب و با قدم سلوك و رياضات قلبيه، حق تعالى با تجلّيات فعليه و اسميّه و ذاتيه گاهى به نعت كثرت و گاهى به نعت وحدت در قلوب اصحاب آن تجلّى كند. و اشاره به اين تجلّيات در قرآن شريف شده است گاهى صراحتاً، مثل قوله تعالى: «فَلَمَّا تَجَلَّى رَبُّهُ لِلْجَبَلِ جَعَلَهُ دَكًّا وَ خَرَّ مُوسى‌ صَعِقاً»[٤٧٩]، و گاهى اشارتاً، مثل‌

[٤٧٨] - العروة الوثقى، ج ٢، ص ٥٠٢، مسأله ١١ و ١٢ و ١٣.

[٤٧٩] -« پس چون پروردگار او بر كوه تجلّى كرد آن را از هم فرو پاشيد و موسى مدهوش‌بيفتاد».( الأعراف( ٧): ١٤٣)