راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٨٩ - شرح راههاى ورود شيطان به دل

بخل و ترس است كه مانع بخشيدن و صدقه دادن مى‌شود و آدمى را به اندوختن و ذخيره ساختن و عذاب دردناك كه به مال اندوزان وعده داده شده فرا مى‌خواند.

چنان كه قرآن فرموده است، خثيمة بن عبد الرحمن گويد: شيطان مى‌گويد: در مورد هر چيزى آدميزاده بر من چيره شود امّا در سه مورد هرگز بر من غالب نيايد ١- او را فرمان دهم كه بنا حق مال به دست آورد ٢- به ناحق ببخشد ٣- به حق نبخشد. گفته شده: براى شيطان اسلحه‌اى بهتر از ترس از تهيدستى نيست و هرگاه آدمى پذيراى چنين ترسى شد به كار باطل شروع كند، و مانع از حق شود، و از روى هواى نفس سخن بگويد و به پروردگارش بدگمان شود.

از ضررهاى بخل همواره در بازار ماندن براى جمع كردن ثروت است. زيرا بازارها محلّ لانه كردن شيطان است. ابو امامه روايت كرده است كه رسول خدا (ص) فرمود: «چون ابليس به زمين فرود آمد گفت: پروردگارا مرا به زمين فرود آوردى و از درگاه خود راندى. پس برايم خانه‌اى قرار بده، فرمود: (خانه‌ات) حمّام، عرض كرد: برايم مجلسى قرار بده، فرمود: بازارها و سر چهار راهها، عرض كرد: خوراكى برايم مقرّر بدار فرمود: آنچه بر آن نام خدا برده نشود.

گفت برايم شرابى مقرّر كن، فرمود: هر مايع مست كننده‌اى، گفت برايم مؤذّنى تعيين كن، فرمود: قره‌نى، عرض كرد: برايم قرآنى قرار بده، فرمود: شعر، عرض كرد: برايم كتابى معيّن فرما، فرمود: عيب گرفتن، عرض كرد: برايم سخنى قرار بده، فرمود: دروغ، گفت: برايم شكارگاههايى مقرّر بدار فرمود زنان».«١٤٦»

ديگر از راههاى مهّم ورود شيطان تعصّب در مذاهب و خواهشهاى نفسانى و كينه نسبت به دشمنان و كوچك شمردن آنهاست، كه عابدان و فاسقان همه را هلاك مى‌كند، چرا كه سرزنش كردن مردم و نقل عيبهايشان صفت طبيعت انسان و از صفات درندگان است و هرگاه شيطان آن را در نظرش حقّ جلوه دهد و مطابق با طبيعتش باشد شيرينى آن بر دلش غلبه كند و با تلاش بسيار سرگرم‌