راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٦١ - شرح عوامل حسد و منافست

اما درجات حسد چهار است: اوّل اين كه زوال نعمت را از محسود بخواهد، اگر چه نعمت به وى نرسد و اين كمال پليدى است. دوّم اين كه به خاطر ميل به نعمتى كه در دست محسود است زوال آن را مى‌خواهد مانند اين كه به خانه خوب يا زن زيبا يا حكومت نافذ و گسترده‌اى كه ديگرى به آن رسيده است حسد ورزد و دوست داشته باشد كه او نيز از چنان نعمتى برخوردار باشد. نه آن كه زوال آن را بخواهد و نداشتن آن نعمت برايش ناخوشايند باشد نه اين كه چرا ديگرى از آن برخوردار است. سوّم اين كه عين آن نعمت را نخواهد بلكه نظيرش را براى خود بخواهد، و اگر از به دست آوردن نظير آن ناتوان شود زوالش را از محسود دوست بدارد تا تفاوت ميان آن دو آشكار نشود. چهارم اين كه نظير نعمت محسود را براى خود بخواهد و اگر به دست نياورد زوال نعمت را از محسود نمى‌خواهد و اين قسم آخر (چهارم) اگر در مورد دنيا باشد مورد عفو است و اگر در مورد دين باشد مستحّب است، و در قسم سوّم، هم مورد نكوهيده و هم غير نكوهيده وجود دارد و قسم دوّم سبكتر از سوّم است و اوّلى نكوهيده محض است و قسم دوّم از باب مجاز حسد ناميده شده ولى نكوهيده است خداى متعال فرمود: وَ لا تَتَمَنَّوْا ما فَضَّلَ الله به بَعْضَكُمْ عَلى‌ بَعْضٍ«١٧٦» از اين رو آنگاه كه شخص حسود نظير نعمتى را كه محسود دارد آرزو مى‌كند عملش نكوهيده نيست، امّا عين آن نعمت را آرزو كردن نكوهيده است.

شرح عوامل حسد و منافست‌

امّا عامل منافست دوستى چيزى است كه در آن حسد مى‌ورزد. اگر منافست در امر دينى باشد عامل آن محبّت خداى متعال و بندگى اوست، و اگر امرى دنيوى باشد عامل آن محبّت مباحهاى دنيا و برخوردارى از نعمتهاى آن است. ما اكنون در حسد نكوهيده بحث مى‌كنيم. براستى راههاى ورود حسد بسيار است‌