راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٦٨ - شرح دلايلى كه مجّوز غيبت مىشود

غمگينى همان طور كه اگر بر دين خودت عيبى وارد شود غمگين مى‌شوى و سزاوار است كه اگر بدون نصيحت تو آن گناه را ترك كرد، در نزد تو محبوبتر از ترك گناه به نصيحت تو باشد و اگر اين كار را كردى دو ثواب به دست آورده‌اى: يكى ثواب موعظه كردن و غمگين شدن بر گرفتارى او و ديگرى ثواب كمك به دين او. از نتايج بدگمانى تفتيش (از حال مظنون) است، چرا كه دل به گمان قناعت نمى‌كند و مى‌خواهد تحقيق كند، در اين صورت سرگرم تفتيش مى‌شود كه آن نيز ممنوع است خداى متعال فرمود: وَ لا تَجَسَّسُوا. بنابراين غيبت و بدگمانى و تجسّس همه در يك آيه مورد نهى خداوند قرار گرفته است و معناى تجسّس اين است كه نگذارى بندگان خدا زير پوشش خدا باشند و در صدد اطلّاع از حال آنها بر آيى و پرده آنها را بدرى تا عيبى از آنها آشكار شود كه اگر آن عيب پوشيده مى‌ماند براى دين و دلت سالمتر بود. ما در كتاب امر به معروف و نهى از منكر حكم تجسّس و حقيقت آن را بيان كرديم.

شرح دلايلى كه مجّوز غيبت مى‌شود

بدان كه مجّوز نقل بديهاى مردم در دين هدف صحيحى دارد كه نمى‌توان جز با توجّه به آن هدف به نقل بديهاى مردم پرداخت و همين هدف دينى است كه گناه غيبت را از بين مى‌برد. بدين ترتيب موارد مجاز آن شش مورد است:

١- دادخواهى كسى كه ظلم و خيانت و رشوه گرفتن قاضى را نقل مى‌كند غيبت كننده و گنهكار است، امّا كسى كه قاضى بر او ستم كرده است مى‌تواند از سلطان دادخواهى كند و قاضى را ستمكار بخواند، چون تا چنين نكند نمى‌تواند حقّ خود را بگيرد پيامبر (ص) فرمود: «صاحب حق مى‌تواند سخن بگويد»«٢٧٤» و نيز فرمود: «امروز و فردا كردن شخص ثروتمند ستم است»«٢٧٥» و فرمود: «امروز و فردا كردن كسى كه براى اداى قرض خود مال‌