راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٣٤ - راه رياضت در سركوب شكمبارگى

خداى متعال فرمود: كُلُوا وَ اشْرَبُوا هَنِيئاً بِما أَسْلَفْتُمْ في الْأَيَّامِ الْخالِيَةِ.«٧٢» و آنها ترك شهوتها را پيش فرستادند نه خوردن مشتهيات را و لذا گفته شد:

«ترك خواسته‌اى از خواسته‌هاى نفس براى دل سودمندتر از روزه و عبادت يك سال است».

شرح گوناگونى حكم گرسنگى و فضيلت آن به گوناگونى حالات مردم‌

بايد دانست كه هدف نهايى در تمام حالات و اخلاق رعايت حدّ وسط است، زيرا بهترين كارها رعايت ميانگين آنهاست، و هر دو طرف ميانگين در كارها نكوهيده است. آنچه ما در فضيلت گرسنگى نقل كرديم بسا كه مطلوب بودن افراط از آن استنباط شود و بعيد است كه چنين باشد، ولى از اسرار حكمت دين يكى آن است كه در هر چيزى كه طبيعت انسان حدّ نهايى آن را بخواهد و در آن فسادى باشد، دين در منع آن مبالغه مى‌كند به گونه‌اى كه شخص نادان چنين برداشت مى‌كند كه با هر چه طبيعت مى‌خواهد بايد تا آخرين حدّ ممكن مخالفت كرد، ولى دانشمند در مى‌يابد كه هدف رعايت حدّ ميانگين است، زيرا طبيعت آدمى هر گاه كمال سيرى را بخواهد لازم است كه دين كمال گرسنگى را بخواهد تا طبيعت محرّك انسان و شريعت مانع وى شود و در اثر مقاومت آن دو تعادل برقرار شود، زيرا بعيد به نظر مى‌رسد كه كسى بتواند طبيعت انسانى را بكلّى سركوب كند و روشن است كه آدمى به درجه نهايى نمى‌رسد و اگر كسى در مخالفت با طبيعت زياده روى كند شرع نيز آن را بد مى‌داند چنان كه دين از عبادت شب و روزه روز بسيار ستايش كرده است ولى آنگاه كه پيامبر (ص) آگاه شد بعضى از مسلمانان تمام روزها روزه مى‌گيرند و تمام شبها را به عبادت مى‌گذارنند از آن نهى فرمود.

هر گاه از اين مطلب آگاه شدى بدان در تناسب با طبيعت متعادل بهتر آن‌