راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ١٥٧ - شرح تفصيلى راه تهذيب اخلاق

منحرف شدن از صراط مستقيم كه همان حدّ وسط است در امان است. پس قلبش وابسته به همان طرفى است كه بدان مايل شده است. از اين رو نوعى عذاب و عبور از آتش براى همه وجود دارد، اگر چه (عبورش) همانند برق باشد. خداى متعال فرمود: وَ إِنْ مِنْكُمْ إِلَّا وارِدُها كانَ عَلى‌ رَبِّكَ حَتْماً مَقْضِيًّا، ثُمَّ نُنَجِّي الَّذِينَ اتَّقَوْا.«٦٧» منظور كسانى است كه نزديكى آنها به صراط مستقيم بيش از دورى آنها از صراط است و به سبب دشوارى پايدار ماندن است كه بر هر بنده‌اى واجب است در هر روز ١٧ بار خدا را بخواند و بگويد: اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ، زيرا خواندن سوره حمد در هر ركعت (نماز) واجب است. يكى از صحابه رسول خدا (ص) را در خواب ديد«٦٨» و عرض كرد: فرموده بودى: «سوره هود مرا پير كرد» چرا اين سخن را فرمودى؟ آن حضرت فرمود: به خاطر اين سخن حقّ متعال: فَاسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ.«٦٩» بنابراين پايدارى بر صراط مستقيم سخت دشوار است. ولى سزاوار است كه انسان اگر نمى‌تواند به استقامت حقيقى برسد در نزديك شدن به پايدارى و راستى بكوشد. پس هركس مى‌خواهد نجات يابد برايش جز با عمل صالح راه نجاتى نيست. و اعمال صالح نشأت نمى‌گيرد جز از اخلاق نيكو. پس لازم است هر بنده‌اى صفات و اخلاق خود را بررسى كند و بر شمارد و بترتيب به درمان تك تك آنها بپردازد.

راهى كه به وسيله آن آدمى عيبهاى نفس خود را مى‌شناسد.

بايد دانست كه هرگاه خداوند سعادت بنده‌اى را بخواهد او را به عيبهاى نفسش بينا مى‌سازد. پس انسانى كه بينش او كامل شود عيبهايش بر او پنهان نمى‌ماند و چون عيبها را شناخت مى‌تواند درمان كند. ولى بيشتر مردم از عيبهاى‌