است از حيوانات جدا مى‌شود. پس اگر هر چيزى را بشناسد و خدا را نشناسد گويى چيزى را نشناخته است و نشان شناخت دوست داشتن است. پس هر كس خدا را شناخت او را دوست دارد و نشان دوستى (خدا) اين است كه دنيا و ديگر دوست داشتنيها را بر دوستى خدا ترجيح ندهد، چنان‌كه خداى متعال فرمود: قُلْ إِنْ كانَ آباؤُكُمْ- تا گفته خداوند- أَحَبَّ إِلَيْكُمْ من الله وَ رَسُولِهِ تا آخر آيه.«٦٦» پس كسى كه چيزى در نزد او محبوبتر از خداست قلبش بيمار است، چنان‌كه هر معده‌اى كه گل را از نان و آب بيشتر دوست بدارد يا ميل به آب و نان نداشته باشد بيمار است. پس اين نشانه‌هاى بيمارى است و با آن روشن مى‌شود كه تمام دلها بيمار است، مگر آنچه خدا بخواهد جز اين كه بعضى از بيماريها را خود شخص نمى‌داند، و بيمارى دل از بيماريهايى است كه خود مريض از آن آگاه نيست. از اين رو از آن غافل است و اگر هم آگاه باشد صبر بر تلخى دواى آن بر او مشكل است زيرا دواى آن مخالفت كردن با شهوتهاست و آن كنده شدن روح از بدن است، و اگر شخص بيمار دل توان صبر بر معالجه داشته باشد پزشك ماهرى نمى‌يابد كه او را درمان كند، زيرا پزشكان همان دانشمندانند كه بيمارى بر خود آنان مسلّط شده است و پزشك بيمار كمتر به درمان مريض توّجه مى‌كند، لذا بيمارى مشكل و به صورت مزمن در آمده است و علم (درمان دل) مندرس شده، و درمان دلها و درمان امراض آن بكلّى مجهول مانده و مردم به دوستى دنيا و به عباداتى روى آورده‌اند كه به ظاهر عبادت و در باطن عادت و رياكارى است و اين است ريشه بيمارى.

امّا نشانه بازگشت دل به صحّت پس از درمان آن است كه در مورد مرضى كه قصد درمانش را دارد بينديشد. بنابراين اگر هدفش درمان بخل است كه هلاك كننده است و آدمى را از خدا دور مى‌سازد درمانش بخشيدن مال است. ليكن گاه انسان به اندازه‌اى مال مى‌بخشد كه دچار اسراف مى‌شود و آن‌

«٦٦» توبه / ٢٤: بگو اگر پدران و فرزندان و برادران و... در نظرتان از خداوند و پيامبرش و جهاد در راهش محبوب تر است ...