راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٤٩ - فصل اختلاف ظاهر و باطن

مى‌دارد.»«٥٥» از سخنان امير مؤمنان (ع) است: «ايمان در قلب به صورت نقطه سپيدى ظاهر مى‌شود، هر گاه بنده كارهاى شايسته انجام دهد اين نقطه افزايش و گسترش مى‌يابد به طورى كه سپيدى سراسر قلب او را فرا مى‌گيرد، و نفاق به صورت نقطه سياهى در قلب پيدا مى‌شود، و چون هتك محرّمات الهى كند سياهى قلب او گسترش مى‌يابد تا بر تمامى قلب او مستولى شود، و معناى ختم كه در قرآن آمده همين است، و آيه: كَلَّا بَلْ رانَ عَلى‌ قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ«٥٦» را تلاوت فرمود.»

غزّالى مى‌گويد: «عمل كردن به دستورهاى الهى در تقويت و توسعه مبانى اعتقادات مؤثّر است، همان گونه كه آبيارى درختان در رشد و نموّ آنها تأثير فراوان دارد، و به همين جهت خداوند متعال فرموده است: فَزادَهُمْ إِيماناً«٥٧»، و نيز: زادَتْهُمْ إِيماناً«٥٨»، و نيز: لِيَزْدادُوا إِيماناً مَعَ إِيمانِهِمْ«٥٩»، و در پاره‌اى روايات آمده كه پيامبر (ص) فرموده است: ألإيمان يزيد و ينقص«٦٠» زياد شدن ايمان به سبب تأثير طاعات در دل است، و اين توفيق را تنها كسى مى‌تواند به دست آورد كه در اوقاتى كه مشغول عبادت است براى تحصيل حضور قلب از هر چه غير اوست جدا شده، و همچنين در غير اين اوقات مراقب احوال نفس خويش باشد، و تفاوت اطمينان و آرامش بر عقايد ايمانى را در اين حالات ادراك كند.

حتّى كسى كه به معناى رحمت نسبت به يتيم معتقد است هر گاه به مقتضاى اعتقادش عمل كند، و دست نوازش بر سر يتيم كشد، و به او لطف ورزد، به سبب‌