راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٤٨ - فصل اختلاف ظاهر و باطن

به حدّ اعلاى خود رسيده و كامل شده است، مرتبه ديگر آن ايمانى است كه ناقص است و نقصان آن آشكار مى‌باشد، مرتبه ديگر آن ايمانى است كه راجح است و رجحان آن فزونى دارد، و اين قول امام صادق (ع) است«٥٣». و هر چه حجاب بيشتر برداشته شود بر نور افزوده مى‌گردد، و ايمان قوّت و تكامل پيدا مى‌كند، تا آنگاه كه نور گسترش يابد و سينه انسان را منشرح و گشاده سازد، در اين هنگام از حقايق اشيا آگاهى مى‌يابد، و آنچه از نظر او غايب است بر او تجلّى مى‌كند، و هر چيزى را در محلّ و موضع خود مى‌يابد، و صدق گفتار پيامبران (ع) در همه آنچه به اجمال و تفصيل از آن خبر داده‌اند، به اندازه نورى كه بر او تابيده و به مقدار انشراح صدرى كه پيدا كرده است بر او آشكار مى‌گردد، و در دلش انگيزه و شوق عمل به آنچه در آن مأمور است، و دورى جستن از آنچه از آن ممنوع است برانگيخته مى‌شود، و در نتيجه انوار اخلاق فاضله و ملكات حميده بر نور معرفتش افزوده مى‌گردد: نُورُهُمْ يَسْعى‌ بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَ بِأَيْمانِهِمْ«٥٤»، ... نُورٌ عَلى‌ نُورٍ. و هر عبادتى كه به صورت صحيح خود ادا شود در دل پاكيزگى و صفايى به وجود مى‌آورد، و آن را براى تابش انوار غيبى و انشراح صدر و حصول معرفت و يقين آماده مى‌گرداند، سپس همين نور و معرفت و يقين او را به عبادت و اخلاص ديگرى كه موجب نورى ديگر و انشراح صدرى كاملتر و معرفت و يقينى قوى‌تر است وامى‌دارد، و وضع او تا آن جا كه خدا بخواهد به همين گونه ادامه پيدا مى‌كند. او مانند كسى است كه با همراه داشتن چراغى در تاريكى روان است، هر قطعه‌اى از راه كه برايش روشن مى‌شود و آن را طىّ مى‌كند سبب مى‌شود كه قطعه ديگرى از راه روشن گردد، و به همين گونه تمامى راه را بپيمايد. در حديث نبوى (ص) است: «هر كس بداند و به آنچه مى‌داند عمل كند، خداوند دانشى را كه نمى‌داند به او ارزانى‌