راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٤٣١ - فصل در نكوهش علم كلام و اندازه آن

مجمل كه ذكر شد براى رعايت اختصار در اين كتاب بود.

مى‌گويم: امّا روش ما در اين خصوص طبق آنچه در ابواب پنچگانه ميانى اين كتاب ذكر كرده‌ام غير از اين است، و من اين موضوع را در رساله جداگانه‌اى به نگارش در آورده‌ام، و آنچه را كه دانستن آنها بر همه دانشجويان واجب است اعمّ از علم به اعمال ظاهرى و باطنى و اخلاق ستوده و نكوهيده بر آن اضافه كرده‌ام، و آن را منهاج النّجاه ناميده‌ام اين رساله براى دانش‌طلبان به منزله اكسير است.

غزّالى مى‌گويد: «اگر در انسان هوش و فراستى باشد، كه به سبب آن امرى را زير سؤال برد، و در نفس او شبهه‌اى پديد آيد بى‌شكّ علّتى مخوف در او پيدا شده، و درد ظاهر گشته است، از اين رو ناگزير بايد او را از آن درجه‌اى كه ذكر شد بالاتر برند، و بدان مقدار كه در كتاب الاقتصاد فى الاعتقاد ذكر كرده‌ايم برسانند. اين كتاب به اندازه پنجاه برگ است، و مطالب آن از محدوده قواعد عقايد بيرون نيست، و به ديگر مباحث متكلّمان وارد نشده است.»

مى‌گويم: طريقه ما مطابق آنچه در كتاب علم اليقين آورده‌ام غير از اين است، و اگر چه آن كتابى مبسوط و گسترده است ليكن در تنظيم مطالب آن از چارچوب آنچه در قرآن و احاديث معصومان (ع) آمده خارج نشده است، جز اندكى كه براى شرح و توضيح آيات و روايات لازم و مورد نياز بوده است.

غزّالى مى‌گويد: «اگر آن مقدار كه گفته شد او را قانع كند بايد دست از او بازداشت، امّا چنانچه بدان شفا نيابد، بيمارى او مزمن و سخت و واگير شده است. بنابراين پزشك بايد به اندازه‌اى كه مى‌تواند با او به نرمى رفتار كند، و درباره او منتظر قضاى الهى باشد، كه يا به تنبيهى غيبى حقّ بر او منكشف و معلوم شود، و يا تا آنگاه كه مقدّر اوست در شكّ و شبهه باقى بماند.

مطالبى كه در كتاب الاقتصاد فى الاعتقاد و كتبى از نوع آن آمده به اندازه‌اى است كه مى‌توان به فوايد آن اميدوار بود. امّا آنچه بيرون از مطالب اين كتاب مى‌باشد دو قسم است: يك قسم درباره غير قواعد عقايد بحث‌