راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٣٠٠ - فصل اخبارى كه از طريق خاصّه در شرافت عقل وارد شده است
به كجا باز مىگردد، و اينها همه به يارى عقل است.»«٢٤»
و به سند خود از برخى از اصحاب ما از ابى عبد الله (ع) حديث كرده كه فرموده است: «ميان ايمان و كفر تنها كمعقلى فاصله است«٢٥». عرض شد: اى فرزند پيامبر! چگونه است اين؟ فرمود: بنده خدا تمايلش متوجّه مخلوق مىشود«٢٦»، و حاجتش را پيش او مىبرد، در صورتى كه اگر بااخلاص به خدا رو آورد، آنچه را مىخواهد در نزديكترين وقت به او خواهد داد.»
و به سند خود«٢٧» از سماعة بن مهران روايت مىكند، كه گفته است: در نزد ابى عبد الله (ع) بودم و گروهى از دوستانش نيز حضور داشتند، سخن از عقل و جهل به ميان آمد آن حضرت فرمود: «عقل را با لشكرش و جهل را با لشكرش بشناسيد، تا هدايت شويد. سماعه عرض كرد: فدايت شوم، جز آنچه از شما آموختهايم چيزى نمىدانيم فرمود: خداوند عقل را از نور خويش آفريد، و او نخستين مخلوق روحانى از سمت راست عرش است به آن فرمود: دور شو، دور شد، سپس به آن فرمود: پيش بيا پيش آمد. خداوند فرمود: تو را با عظمت آفريدم، و بر همه آفريدگانم گرامى داشتم سپس جهل را از درياى شور و ظلمانى آفريد، و به آن فرمود: دور شو، دور شد، سپس به آن گفت:
پيش بيا پيش نيامد. به او فرمود: تكبّر ورزيدى و آن را لعن كرد. سپس خدا براى عقل هفتاد و پنج لشكر قرار داد، چون جهل آنچه را خداوند به عقل
«٢٤» همان ماخذ ص ٢٥ به شماره ٢٣
«٢٥» يعنى انسان كم عقل ميان مومن و كافر قرار دارد زيرا از جهت اين كه دچار نارسايى عقل است و اين از جمله مبعدات از حق تعالى است در مجموع مومن حقيقى كامل نيست و از نظر اين كه اندكى از نور عقل كه مايه قرب خداوند است در او وجود دارد كافر حقيقى محض نمى باشد
«٢٦» يعنى بر آوردن مطلوب خود را از مخلوق مى خواهد و اين به سبب كمى عقل و اعتقاد غلط اوست به اين كه حاجتش جز با مراجعه به مخلوق بر آورده نمى شود از اين رو او را بزرگ مى شمارد و خود را در برابر او خوار مى كند و وى را به خدايى مى گيرد و اگر از كمال عقل برخوردار بود مى دانست كه نيت را براى خدا خالص كردن و تنها نزد او حاجت بردن زودتر او رابه مطلوب مى رساند
«٢٧» ج ١ ص ٢٠ به شماره ١٤