راه روشن (ترجمه المحجة البيضاء) - الفيض الكاشاني - الصفحة ٢٦١ - نشانههاى عالمان آخرت

كتاب ناطق، سنّت قائم و لا ادرى«٧٢» (نمى‌دانم) شعبى گفته است: نمى‌دانم نيمه علم است و هر كس در جايى كه نمى‌داند براى خدا خاموشى گزيند پاداشش از كسى كه سخن مى‌گويد كمتر نيست، زيرا بر نفس آدمى اعتراف به نادانى امرى دشوارتر است، و عادت صحابه و اسلاف شايسته نيز بر اين جارى بوده است.

ابن مسعود گفته است: كسى كه در هر چيزى كه مردم از او مى‌پرسند فتوا مى‌دهد ديوانه است«٧٣». و نيز گفته است: سپر عالم گفتن «نمى‌دانم» مى‌باشد چه اگر خطا كند نابود مى‌شود. ابراهيم بن ادهم گفته است: هيچ چيزى بر شيطان سخت‌تر از عالمى نيست كه از روى علم سخن گويد، و بر اساس علم خاموشى گزيند شيطان مى‌گويد: به اين عالم بنگريد كه خاموشى او از سخن گفتنش بر من سخت‌تر است. يكى از عالمان در توصيف ابدال گفته است:

خوراكشان فقر و گفتارشان ضرورت است، يعنى تا كسى از آنها نپرسد سخن نمى‌گويند، و چون از آنها بپرسند چنانچه كسى ديگر باشد كه پاسخ آنها را بدهد خاموشى مى‌گزينند، و چنانچه ناچار شوند پاسخ مى‌دهند، و پيش از پرسش آغاز كردن سخن را نشانه شهوت نهفته كلام به شمار مى‌آورند. يكى از آنان گفته است: آن كه در پاسخ دادن فتوا شتابش بيشتر است دانشش كمتر، و آن كه در دادن جواب سخت‌تر باشد پرهيزگارتر است. در حديث آمده است:

چون شخص را به خاموشى و زهد آراسته يافتيد به او تقرّب جوييد، زيرا او حكمت تلقين مى‌كند. همچنين گفته شده است: عالمان دو دسته‌اند، دسته‌اى عالم عامّ و فتوا دهنده‌اند اينها اصحاب اساطير و افسانه‌هايند. دسته ديگر عالم خاصّ مى‌باشند اينان عالم به توحيد و اعمال قلوب و ارباب زوايا و گوشه‌گيرانند. و نيز گفته‌اند: معرفت به خاموشى نزديكتر است تا به سخن گفتن.