روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ٢٨٢ - ترجمه
أَشِدّٰاءُ عَلَى الْكُفّٰارِ رُحَمٰاءُ بَيْنَهُمْ [١]... ،چه قتال با كافران باشد،و همه جاهلان كافر نباشند.
ابو برزة الاسلمى روايت كرد كه،رسول-عليه السّلام-گفت:قومى باشند از امّت [٢]و ايشان را نيافريدهاند پس از اين خواهند بود،پندارى كه من ايشان را مىبينم،من ايشان را دوست دارم و ايشان مرا دوست دارند،ايشان نصيحتگر [٣]يكديگر باشند،و آنچه دارند بر يكديگر مبذول دارند [٤].به نور خداى تعالى روند در ميان مردمان بر خفيه و تقيّه از مردمان پوشيده و كرانهاى [٥]گرفته،مردم از ايشان به سلامت باشند،صابر و حليم[١٣٦-ر]باشند.دلهاى ايشان به ذكر خداى بازگردد، و مسجدها [٦]آبادان [٧]دارند.بر كوچكان رحمت كنند و بزرگان را حرمت دارند،و با يكديگر مواسات [٨]كنند،و توانگرشان بر درويش بذل كند [٩].قوى ايشان بر ضعيف رحمت كند [١٠].بيمار پرسيدن به پاى دارند،و از پى جنازه [١١]بروند.در ميانه آنكه رسول اين مىگفت،يكى از حاضران گفت [١٢]:با بنده رفق كنند؟رسول-عليه السّلام- گفت:كلاّ!ايشان را رفيق نباشد،يعنى بنده نباشد ايشان را ايشان خدمت خود به نفس خود كنند،و ايشان بر خداى از آن گرامىتر باشند كه دنيا بر ايشان فراخ كند.
آنگه رسول-عليه السّلام-اين آيت برخواند: وَ عِبٰادُ الرَّحْمٰنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْناً .
حسن بصرى چون اين روايت بخواندى،گفتى:اين وصف روزشان [١٣]است،و وصف شبشان [١٤]اين است كه پس از اين مىگويد:
وَ الَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِيٰاماً ،به روز با مردمان معاملت چنين كنند[و] [١٥]معاشرت،چون شب درآيد به خدمت خداى [١٦]چنين قيام نمايند كه همهشب در نماز
[١] .سورۀ فتح(٤٨)آيۀ ٢٩.
[٢] .همۀ نسخه بدلها+من.
[٣] .همۀ نسخه بدلها:نصيحت كن.
[٤] .همۀ نسخه بدلها+و.
[٥] .همۀ نسخه بدلها:كرانه.
[٦] .همۀ نسخه بدلها:به نماز.
[٧] .كذا در اساس،مش:آباد.
[٨] .همۀ نسخه بدلها:مواسا.
[١٠] [٩] .آط،آب،آج،آز،مش:كنند.
[١١] .همۀ نسخه بدلها:از قفاى جنازهها.
[١٢] .همۀ نسخه بدلها+كه.
[١٣] .همۀ نسخه بدلها:روز ايشان.
[١٤] .همۀ نسخه بدلها:شب ايشان.
[١٥] .اساس:ندارد،از آط،افزوده شد.
[١٦] .همۀ نسخه بدلها+خود.