ابن دريد گفت عن ابي حاتم كه:«فلان»كنايت است از هر مذكّرى،و «فلانه»از هر مؤنثى،و چون خواهند تا كنايت كنند از بهايم،«الف»و«لام» تعريف در آورند،گويند:الفلان و [١]الفلانة.

آنگه بيان كرد كه اين تبرّا براى چه باشد،گفت: لَقَدْ أَضَلَّنِي عَنِ الذِّكْرِ ،كه مرا گمراه كرد از ذكر،يعنى قرآن.و گفتند:محمّد-عليه السّلام-و خداى تعالى هر دو را در قرآن ذكر خواند. بَعْدَ إِذْ جٰاءَنِي ،پس ازآن‌كه به من آمد. وَ كٰانَ الشَّيْطٰانُ لِلْإِنْسٰانِ خَذُولاً ،و شيطان آدمى را مخذول‌كننده است و رهاكننده،از راه راستش به گمراهى برد كه: لَقَدْ أَضَلَّنِي ،آنگه در راهش رها كند. وَ كٰانَ الشَّيْطٰانُ لِلْإِنْسٰانِ خَذُولاً ،او فعول است به معنى فاعل،بناى مبالغه.و اين آيت اگرچه بر سببى آمد در حقّ دو شخص معيّن،حكم او عامّ است در هر دو دوست كه ايشان اجتماع [٢]و اتّفاق كنند بر معصيت.و شاعر در اين معنى بيتى چند گفت [٣]:

تجنّب قرين السّوء و اصرم [٤]حباله فان لم تجد عنه محيصا فداره
و احبب حبيب الصّدق و احذر مراءه تنل منه صفو الودّ ما لم تماره
و فى الشّيب ما ينهى الحليم عن الصّبا اذا اشتعلت نيرانه في عذاره
ديگرى گفت:

اصحب خيار النّاس حيث لقيتهم خير الصّحابة من يكون عفيفا
و النّاس مثل دراهم ميّزتها فوجدت فيها فضّة و زيوفا
و لبشّار من ابيات:

اذا قلّ ماء الوجه قلّ حياؤه و لا خير في وجه اذا قلّ ماءه
و قارن اذا قارنت حرّا فانّما يزين و يزري بالفتى قرناءه
و اقلل اذا ما قلت قولا فانّه اذا قلّ قول المرء قلّ خطاءه
و للعطوى:

اذا انكرت اخلاق الصّديق فلست من التّحيّر في مضيق

[١] .آج،لب،آل:من.

[٢] .آل:اجماع.

[٣] .آب،آج،آز+شعر.

[٤] .چاپ شعرانى(٢٦٧/٨):و اخرم.