روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٩٤ - ترجمه

مضرّتى،و آن‌كه براى خود نتواند [١]اين معنى،براى ديگرى چگونه كند [٢]! وَ لاٰ يَمْلِكُونَ مَوْتاً وَ لاٰ حَيٰاةً وَ لاٰ نُشُوراً ،و ايشان قادر نباشند بر مرگ و زندگانى و نشور و زنده باز كردن [٣]پس از مرگ،و خداى تعالى بر اين قادر است.پس عقل اقتضا نكند كه عبادت او رها كنند و در عبادت اينان آويزند،چه اين بتان جماداند،در ايشان حياتى نيست،و آن‌كه [٤]او حى نباشد قادر نباشد،و آن‌كه [١١٩-پ]قادر نباشد، هيچ نتواند كردن،فضل بر آنكه [٥][افعال] [٦]قادر الذّات چگونه از او ممكن بود! وَ قٰالَ الَّذِينَ كَفَرُوا ،گفتند آنان كه كافر شدند: إِنْ هَذٰا ،نيست اين،اشارت به قرآن است. إِلاّٰ إِفْكٌ افْتَرٰاهُ ،الّا دروغى كه محمّد بر ساخته است و فرا بافته.

مفسّران گفتند [٧]:آيت در نضر بن الحارث آمد و اين قول او گفت. وَ أَعٰانَهُ عَلَيْهِ قَوْمٌ آخَرُونَ ،و گروهى ديگر او را بر اين يارى داده‌اند يعنى جهودان.

حسن بصرى گفت:به«قوم [٨]آخرون»،عبيد اللّه بن الخضر الخشنى [٩]را خواست-و او مردكى كاهن بود.بعضى دگر گفتند،به اين آيت سه مرد را خواست:

يكى«حبر [١٠]»نام،و يكى«يسار [١١]»،و يكى عدّاس مولى حويطب بن عبد العزّى.

خداى تعالى گفت: فَقَدْ جٰاؤُ ظُلْماً وَ زُوراً ،اينان در اين كه گفتند ظلم كردند،و وضع چيزى نه به موضع خود كردند و دروغ گفتند.

و نيز گفتند اين كافران كه:اين قرآن فسانۀ پيشينگان است. اِكْتَتَبَهٰا ،كه محمّد براى خود بنوشته است.گفتند:كتبت الشّىء او اكتتبته بمعنى،و گفتند:

كتبت الشّىء لغيري و اكتتبته [١٢]لنفسي،كما يقال:شويت و اشتويت [١٣]و خبزت