بود،و بعضى از آتش كرد [١]،و بعضى با باد،و اوّل معتمد است. فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلىٰ بَطْنِهِ ،از ايشان بهرى آنند[١٠٩-پ]كه بر شكم مى‌روند چون مار و ماهى و كرم، وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلىٰ رِجْلَيْنِ ،و بهرى از آن [٢]بر دو پاى مى‌روند چون آدمى و چون [٣]مرغان، وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلىٰ أَرْبَعٍ ،و از ايشان بعضى آنند كه بر چهار پاى روند چون انعام و بهايم و وحوش و سباع،و براى آن ذكر [٤]جانوران نكرد كه بر بيشتر چهار پاى [٥]روند،كه حكم ايشان در آن‌كه منبسط باشد [٦]بر زمين حكم چهار پايان است. يَخْلُقُ اللّٰهُ مٰا يَشٰاءُ ،مى‌آفريند خداى آنچه خواهد چنان كه خواهد،و [٧]خداى بر همه چيز تواناست.

لَقَدْ أَنْزَلْنٰا آيٰاتٍ مُبَيِّنٰاتٍ ،گفت:ما فروفرستاديم آياتى مبيّن روشن،و نصب كرديم ادلّۀ واضحه [٨]. وَ اللّٰهُ يَهْدِي مَنْ يَشٰاءُ إِلىٰ صِرٰاطٍ مُسْتَقِيمٍ ،و خداى تعالى ره نمايد آن را كه خواهد به ره راست از لطف و حكم و تسميه به هدى-چنان كه بيان كرديم.

وَ يَقُولُونَ آمَنّٰا بِاللّٰهِ وَ بِالرَّسُولِ ،مى‌گويند-يعنى منافقان كه:ما ايمان آورديم به خداى و پيغامبر و طاعت داشتيم،اين مى‌گويند به زبان. ثُمَّ يَتَوَلّٰى فَرِيقٌ مِنْهُمْ مِنْ بَعْدِ ذٰلِكَ ،آنگه پشت بر مى‌كنند و بر مى‌گردند گروهى از ايشان بعد اين گفتار كه گفتند. وَ مٰا أُولٰئِكَ بِالْمُؤْمِنِينَ ،و اينان بر حقيقت مؤمن نه‌اند.

مفسّران گفتند:اين آيت در حقّ مردى منافق آمد نام او بشر و خصمى جهود كه او را بود [٩]در زمين [١٠]كه ايشان در آن خصومت مى‌كردند.جهود او را به حكومت بر پيغامبر مى‌آورد،و منافق مى‌گفت:بر كعب اشرف رويم كه مهتر جهودان است كه محمّد حيف كند بر ما.خداى تعالى اين آيات فرستاد و گفت:مى‌گويند به زبان كه

[١] .آط،آب،آج،لب،آز،آل:به آتش،مش:به آتش پيدا كرد،مه:با آتش.

[٢] .آج،لب:ايشان.

[٣] .آط،آب،آز،مش:و جن و.

[٤] .آط،آب،آز،مش+آن.

[٥] .آج،لب،آل،مش:بيشتر بر پايها.

[٦] .آط،آب،آز،مش:باشند.

[٧] .آب،آز،مش:كه،آج،لب:چه.

[٨] .همۀ نسخه بدلها:واضح.

[٩] .همۀ نسخه بدلها:كه او داشت.

[١٠] .آط،مش:زمينى.