روض الجنان و روح الجنان في تفسير القرآن - الرازي، ابوالفتوح - الصفحة ١٣٧ - ترجمه

مضروب تا [١]به آن نجوم معلوم،كتابت او باطل بود و او مردود باشد با رقّ و بندگى.

قوله: إِنْ عَلِمْتُمْ فِيهِمْ خَيْراً ،اگر در او خيرى دانى.در او خلاف كردند كه مراد به اين«خير»چيست؟عبد اللّه عمر گفت و عبد الرّحمن بن زيد و مالك بن انس [٢]:

مراد حرفت است و اكتساب،يعنى [٣]پيشه‌اى داند و يا كسبى تواند كردن كه به آن اداى مال كتابت كند،و اين مذهب ثورى است و روايت وائلى [٤]از عبد اللّه عبّاس.و حسن و مجاهد و ضحّاك گفتند،و عوفى از عبد اللّه عبّاس كه:مراد به«خير»،مال است،من قوله: إِنْ تَرَكَ خَيْراً [٥]... ،اى مالا،يعنى اگر مالى دارد و شما دانى كه آن مال دارد و ادا تواند كردن.و خليل گفت:اين وجه ضعيف است براى آن‌كه اگر مراد مال بودى،نگفتى: فِيهِمْ خَيْراً ،گفتى:لهم خيرا.

ابو ليلى [٦]الكندىّ گفت:سلمان غلامى داشت،سلمان را گفت:با من مكاتبه كن.گفت:مالى[دارى؟گفت] [٧]:نه.پس گفت [٨]:مرا اوساخ النّاس خواهى دادن،يعنى از سؤال و كديۀ مردمان!ابراهيم و ابو صالح و ابن زيد گفتند:يعنى صدقا و وفاء،مراد صدق و وفاست،اگر در ايشان صدقى و وفايى دانى.طاوس گفت:مراد مال است و امانت.شافعى گفت:اولى‌تر تفسير [٩]كه لايق است [١٠]مال است و امانت، يا كسب [١١]و امانت.

ابو هريره روايت كرد كه رسول-عليه السّلام-گفت:سه كس آنند [١٢]كه بر خداى واجب است كه ايشان را يارى دهد:مردى كه در سبيل خداى بيرون آيد،يعنى [١٣]هجرت يا [١٤]جهاد،و مردى كه زنى كند تا خداى او را مستغنى كند،و غلامى كه مكاتبه خواهد از خواجه‌اش و نيّت ادا كند[١٠١-پ].