فقه اهل بیت علیهم السلام - فارسی - موسسه دائرة المعارف فقه اسلامی - الصفحة ٢١٦ - بيع زمانى سعيد شريعتى
مراد فقها از تعريفهايى كه براى عقد بيع ذكر كردهاند، تنها كشف فى الجمله از ماهيّت آن است نه تعريف منطقى. (٦)
ويژگىهاى اساسى عقد بيع را مىتوان به شرح زير برشمرد:
١.عقد بيع از عقود تمليكى و معوّض است. به اين معنا كه بايع، مبيع را درمقابل ثمن، به مشترى تمليك مىكند. اين ويژگى، عقد بيع را از عقود عهدى مانند جعاله و حواله و عقود اذنى مانند عاريه و وديعه و نيز عقودى كه مبنى بر انتقال مالكيت رايگان مىباشد مانند هبه، متمايز مىگرداند.
٢.درعقد بيع، عين مال مورد معامله قرار مىگيرد؛ يعنى موضوع بيع، انتقال عين در مقابل عوض است. اين ويژگى، عقد بيع را از اجاره و ساير عقود درمورد تمليك غير عين، جدا مىكند. (٧)
٣.ويژگى ديگر عقد بيع، لزوم آن است كه باعث تمايز آن از عقود جايز مىشود.
٤. ديگر از ويژگىهاى بيع، دوام بيع است. اين ويژگى بايد مورد بررسى قرار گيرد؛ چرا كه غالب فقها به آن تصريح نكردهاند. بنابراين بايد به اين مسأله پرداخت كه آيا دوام و استمرار از شرايط اساسى بيع است يا خير؟ به عبارت ديگر آيا بيع موقت از مصاديق بيع مصطلح در فقه است يا خير و به فرض كه عنوان بيع بر آن صادق باشد آيا چنين بيعى صحيح است يا باطل؟
كاوش در كلمات فقها نتيجه قابل قبولى به دست نمىدهد؛ چرا كه اكثر فقها هيچ اشاره اى به اين مطلب نكردهاند و تنها برخى از فقيهان متأخّر به آن اشاره كرده و همين عدّه
(٦) نجفى، محمد حسن، جواهر الكلام، تهران، دارالكتب الاسلاميه، ج٢٢، ص٢٠٥.
(٧) غالب فقها، عين بودن مبيع را از شرايط اساسى بيع و موجب تمايز آن از اجاره مىدانند. مانند شيخ انصارى، مكاسب، قم، موءسسه نشراسلامى، چاپ دوم، ١٤١٦ق، ص٧٩؛ نجفى، محمد حسن، همان، ص٢٠٩؛ خويى، سيد ابوالقاسم، مصباح الفقاهه، ج٢، ص١٠.