ترجمه و تفسير نهج البلاغه - علامه جعفری - الصفحة ٦٣ - استشمام در پديدهء شناخت

و علت عبارتست از مقدارى معلومات و تجربه در پديده‌هاى شخصى و آشنائى با قوانين كلى هيچ يك از آنها ارتباط مستقيم و كافى با شناخت استشمام شده ندارد . شايد فعاليت خاصى در ذهن وجود دارد كه مواد خام آن ، همان معلومات و تجارب و قوانين كلى مى باشد . تفاوت ديگرى كه استشمام با حدس دارد ، اينست كه استشمام در بعضى از اشخاص نوعى از فعاليتهاى ذهنى پايدار ميباشد ، در صورتى كه حدس غالبا موقت و گسيخته و غير قابل پيش بينى ميباشد . بعضى از قضات به اضافهء اطلاعات و آگاهىهاى قضائى ، داراى شم قضائى نيز مى باشند . بعضى از سياستمداران به اضافهء معلومات و قدرت فعاليتهاى سياسى ، داراى شم سياسى نيز مى باشند ، همچنين شم هنرى و شم اقتصادى و غيره در صورتى كه در توصيف اصناف مزبور حدس بكار برده نمى شود .
روشن بينى و روشنفكرى
روشن بينى و روشنفكرى مفهوم روشن بينى بمعناى لغوى آن كه روشن ديدن فيزيكى است نمى باشد ، بلكه مقصود درك و شناخت واقعيتها بدون پرده و اختلاط با اوهام و خرافات و بدون استناد به اصول و سنن پيش ساخته و پرداخته اى است كه ارزش واقعيت نشان دهى خود را از دست داده‌اند . در دوران ما اين گونه شناختها را شناختهاى روشنفكرانه مى نامند . بدون ترديد اين گونه شناختها كاملا مطلوب و مفيد ، بلكه براى حيات فردى و اجتماعى ضرورت قطعى دارند . متأسفانه كسانى كه موفق به اين گونه شناختها مى شوند ، بسيار بسيار اندكند . براى توضيح روشن بينى و روشنفكرى چند مسئله را بايد مطرح نمائيم :
مسئلهء يكم - چنانكه از موارد بكار بردن اصطلاح روشن بينى و روشنفكرى بر مى آيد ، اين گونه شناخت عبارتست از درك واقعيتهاى محض
مسئلهء يكم - چنانكه از موارد بكار بردن اصطلاح روشن بينى و روشنفكرى بر مى آيد ، اين گونه شناخت عبارتست از درك واقعيتهاى محض با روشنائى شبيه به روشنائى درك يك نمود فيزيكى با نور كافى . مسلم است كه واقعيتها بطور صاف و مجرد و دور از پرده و پيچيدگىها و اختلاط با غير واقعيتها