احكام عبادات - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٦١٩ - بين بيم و اميد

٢- حسين بن ابى‌ساره مى‌گويد: از امام صادق‌عليه السلام شنيدم كه مى‌فرمود:

«لا يكون المؤمن مؤمناً حتّى يكون خائفاً راجياً، ولا يكون خائفاً راجياً حتى يكون عاملًا لما يخاف ويرجو

» [١].

«مؤمن، مؤمن حقيقى نمى‌باشد مگر اينكه ترسان و اميدوار باشد، و ترسان واميدوار نمى‌باشد مگر اينكه عمل كند براى آنچه‌مى‌ترسد و اميد مى‌برد.»

٣- حضرت على‌عليه السلام در يكى از خطبه‌هايش فرمود:

«يَدَّعِي بِزَعْمِهِ أَنَّهُ يَرْجُو اللَّهَ، كَذَبَ وَالْعَظِيمِ! مَا بَالُهُ لَا يَتَبَيَّنُ رَجَاؤُهُ فِي عَمَلِهِ؟ فَكُلُّ مَنْ رَجَا عُرِفَ رَجَاؤُهُ فِي عَمَلِهِ. وَكُلُّ رَجَاءٍ- إِلَّا رَجَاءَ اللَّهِ تَعَالَى- فَإِنَّهُ مَدْخُولٌ وَكُلُّ خَوْفٍ مُحْقَّقٌ، إِلَّا خَوْفَ اللَّهِ فَإِنَّهُ مَعْلُولٌ، يَرْجُو اللَّهَ فِي الْكَبِيرِ، وَيَرْجُو الْعِبَادَ فِي الصَّغِيرِ، فَيُعْطِي الْعَبْدَ مَا لَا يُعْطِي الرَّبَّ! فَمَا بَالُ اللَّهِ جَلَّ ثَنَاؤُهُ‌يُقَصَّرُ بِهِ عَمَّا يُصْنَعُ بِهِ لِعِبَادِهِ؟ أَتَخَافُ أَنْ تَكُونَ فِي رَجَائِكَ لَهُ كَاذِباً؟ أَوْ تَكُونَ لَا تَرَاهُ لِلرَّجَاءِ مَوْضِعاً؟ وَكَذلِكَ إِنْ هُوَ خَافَ عَبْداً مِنْ عَبِيدِهِ، أَعْطَاهُ مِنْ خَوْفِهِ مَا لَايُعْطِي رَبَّهُ، فَجَعَلَ خَوْفَهُ مِنَ الْعِبَادِ نَقْداً، وَخَوْفَهُ مِنْ خَالِقِهِ ضِمَاراً وَوَعْداً» [٢].

«... به گمان خود ادّعا مى‌كند كه به خدا اميدوار است. به خداى عظيم سوگند كه دروغ مى‌گويد. چرا اميدش در عملش آشكارنمى‌شود، و هر اميدوارى اميدش در عملش آشكار مى‌شود، و هر اميدى- جز اميد به خدا- ناخالص است، و هر ترسى ثابت است مگرترس از خدا كه آن معلول است. به خداوند در كار بزرگ اميدوار است، و در كار كوچك به بندگان اميدوار است، پس به بنده آن صلاحيتى را مى‌دهد كه به خدا نمى‌دهد، پس‌چگونه به خداوند در آنچه به بندگانش انجام مى‌دهد كوتاهى مى‌شود؟ آيا مى‌ترسى كه اميدت به خدا دروغ باشد؟ يا او را محل اميدوارى‌نمى‌دانى؟ وهمچنين اگر كسى از بنده‌اى از بندگان خدا بترسد، آنچنان از خوف خود به او عطا مى‌كند كه‌به پروردگارش عطا نمى‌كند، پس خوف خود از بندگان را نقد حساب كرده و خوف خود را از آفريدگارش را نهانى و صرفاً يك وعده حساب‌مى‌كند.»

٤- حمزه بن حمران مى‌گويد: شنيدم امام صادق‌عليه السلام مى‌فرمود:

«إنّ ممّا حفظ من خطب رسول اللَّه‌صلى الله عليه وآله أنّه قال: أيّها الناس، إنّ لكم معالم فانتهوا إلى معالمكم، وإنّ لكم نهاية فانتهوا إلى نهايتكم، ألا إنّ المؤمن‌يعمل بين مخافتين: بين أجل قد مضى لا يدري ما اللَّه صانع فيه، وبين أجل قد بقي لا يدري ما اللَّه قاض فيه، فليأخذ العبد المؤمن من نفسه لنفسه، ومن دنياه‌لآخرته، وفي الشبيبة قبل الكبر، وفي الحياة قبل الممات، فوالذي نفس محمّد بيده ما بعد الدنيا من‌