٤- گاهى در اثر تبعيّت و وابستگى نيز وطن تحقّق مى‌يابد مانند فرزند كه وابسته به پدر و مادر يا يكى از آنها مى‌باشد، دراين‌صورت وطن پدر و مادر، وطن فرزند نيز محسوب مى‌شود بشرط اينكه همچنان تابع ووابسته به پدر و مادر باقى بماند وبعداز رسيدن‌به سنّ تمييز از اقامت در آن محل اعراض نكند، پس اگر كسى ديگر غير از پدر و مادر، او را به طور هميشگى به فرزند خواندگى‌بگيرد، يا ستمگران او را به اسارت ببرند و يا از پدر و مادر به هر دليلى جدا شود وتبعيّت و وابستگى از بين برود، حكم وطن هم‌نسبت به او از بين مى‌رود. به طور كلّى هر كسى كه تابع ديگرى محسوب مى‌شود، وطن آن ديگرى، وطن آن تابع مى‌باشد چه بالغ باشديا غير بالغ، عاقل باشد يا ديوانه، تبعيّت او مشروع باشد يا ظالمانه و معيار هم اين است كه آن محل از نظر عرف، وطن او حساب‌شود.

٥- اگر فرزند بالغ، تابع پدر و مادرش باشد، و آنها محل جديدى را وطن خود قرار دهند، آن وطن جديد، وطن فرزند محسوب‌نمى‌شود مگر اينكه او شخصاً- هر چند از طريق نيّت و قصد تبعيّت و پيروى كردن از پدر و مادر در توطّن- قصد اقامت در وطن جديدرا بنمايد.

٦- اگر شخصى از وطن اصلى يا وطن دوّم خود اعراض كند و تصميم بگيرد كه ديگر براى هميشه آن‌را ترك گفته ودر آنجا اقامت‌نكند، چه درآنجا ملك داشته باشد يانه، حكم‌وطن‌ساقط مى‌شود.

٧- ولى اگر صرفاً سكونت در وطن را ترك كند امّا هنوز اعراض نكرده باشد (يعنى تصميم بر ترك هميشگى آن نداشته باشد وشايد در شرايط مناسب ديگر دوباره در آنجا اقامت كند) حكم وطن ساقط نشده و هر موقع كه به آنجا برسد بايد نماز را به طورتمام بجا آورد و روزه بگيرد.

٨- به محض اين كه از وطن خود اعراض كرده و از آنجا خارج شود، حكم وطن نيز ساقط مى‌گردد هر چند هنوز وطن جديدى براى‌سكونت اختيار نكرده باشد، پس ممكن است مدّت زيادى بگذرد بدون اينكه وطن معيّنى داشته باشد و دراين صورت او از كسانى‌خواهد بود كه خانه‌اش با خودش (خانه به دوش) است و در همه جا نمازش را تمام مى‌خواند چنانكه در آينده به حكم آن‌اشاره خواهيم كرد.

سفر:

١- مسلمان، در وطن خود يا در آنجا كه براى او در حكم وطن محسوب مى‌شود، وظايف شرعى خود را به طور كامل انجام مى‌دهديعنى نمازش را تمام مى‌خواند و روزه مى‌گيرد ودر نمازهاى جمعه و عيد حاضر مى‌شود و نافله‌ها را نيز از باب استحباب بجا مى‌آورد، ولى اسلام براى مسافر- به جهت مشقّت و زحمتى كه در سفر متحمّل مى‌شود- در برخى از تكاليف وتعهّدات عبادى او تسهيلاتى قايل‌شده است كه به ترتيب ذيل مى‌باشد: