اصل در ثابت شدن هلال (رمضان و شوّال)، ديدن آن است، پس زمانى كه هلال در افق آشكارباشد اشكالى وجود نخواهد داشت، و اگر كسى آن را رؤيت نمود بر او لازم است اوّل ماه رمضان را روزه بگيرد يا اوّل ماه شوّال را افطاركند، چه اين كه ديگران آن را ديده باشند يا نديده باشند، وچه اينكه حاكم شرع شهادت او را قبول كند يا ردّ كند.

امّا اگر كسى خودش هلال را نديده باشد در اينجا نشانه‌ها و دلايل شرعى براى ثبوت آن وجود دارد كه در سطور ذيل ذكر مى‌شود:

اوّل- حكم ولى فقيه است، و واجب نيست كه مسلمانان از چگونگى حكم او جستجو كنندتا زمانى كه به فقه و عدالت او اعتماد داشته باشند.

دوّم- گواهى بيّنه است، پس زمانى كه دو شاهد عادل از مردان شهادت دادند كه هلال رابا چشم خود ديده‌اند لازم است كه شهادت آن دو را قبول كنى، چه اينكه مردم آن را قبول كننديا نكنند، مگر اينكه علّتى براى شك در شهادت ايشان وجود داشته باشد مانند اينكه در توصيف هلال ضدّ و نقيض گويند، يا آسمان‌صاف باشد و مردم ماه را جستجو كرده و نيافته باشند كه موجب شك در گواهى آنان بشود، و مانند آن.

سوم- شياع و شهرتى بين مردم كه موجب علم و يقين بشود پس اگر گروه بزرگى از مردم ادّعا كنند كه ماه را ديده‌اند به صورتى كه‌براى ما اطمينان حاصل شود كه هلال در افق وجود داشته است كفايت مى‌كند و در اينجا عدالت، عدد، مرد بودن و بلوغ و مانند آنهاشرط نيست.

چهارم- محاسبات ستاره‌شناسى كه موجب علم و يقين بگردد، پس اگر آسمان ابرى باشد ومحاسبات نجومى دلالت قطعى داشته‌باشد كه هلال در افق وجود دارد به طورى كه اگر آسمان صاف بود، مردم آن را مى‌ديدند، وجود هلال ثابت مى‌شود.

و همچنين است اگر از طريق دستگاههاى پيشرفته، علم و يقين حاصل شود (مقصود از علم ويقين آن اطمينانى است كه عُقَلابر خلاف آن اعتنا نمى‌كنند).

امّا محاسباتى كه موجب علم نشود و نيز دستگاههايى كه امكان رؤيت را آشكار نكند، بلكه فقط وجود هلال را در افق مشخّص‌كند كفايت نمى‌نمايد.

گاهى اين محاسبات به تنهايى موجب علم نمى‌شود ولى مؤيّد نشانه و دليل ديگرى دراين‌