خداوند يك مثل بسيار روشن ارائه مى‌دهد كه چگونه انسان، عمل خير خود را باطل مى‌گرداند؟ خداوند مى‌فرمايد: چنين‌شخصى مانند زمين سخت و كوهستانى و سنگزارى است كه دهقان تنها چند مشت خاك روى آن بريزد تا در آن كِشت كند و بكارد ولى‌سيل باران بيايد آن چند مشت خاك را ببرد و زمين دوباره به حالت اوّل خود برگردد و غير قابل زراعت شود. شخصى كه انفاق مى‌كندامّا از آن به منظور شهرت و مقام و قدرت استفاده مى‌كند مانند همين زمين خشك‌و سختى است كه شايسته روييدن هيچ گياهى نيست.

خداوند مى‌فرمايد:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُم بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِي يُنفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِفَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْداً لَّا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْ‌ءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ‌الْكَافِرِينَ‌ [١].

«اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد! بخششهاى خود را با منّت و آزار باطل نسازيد، همانند كسى كه مال خود را براى نشان دادن به مردم‌انفاق مى‌كند و به خدا و رستاخيز ايمان نمى‌آورد. (كار او) همچون قطعه سنگى است كه بر آن (قشر نازكى از) خاك‌باشد (و بذرهايى در آن افشانده شود) و رگبار باران به آن برسد (و همه خاكها و بذرها را بشويد) و آن را صاف (وخالى از خاك و بذر) رها كند. آنها از كارى كه انجام داده‌اند چيزى به دست نمى‌آورند و خداوند جمعيت كافران را هدايت‌نمى‌كند.»

در قرآن مثل ديگرى كاملًا برعكس مثل قبلى نيز بيان شده است، مثل مؤمنانى كه با اخلاص تمام در راه خدا انفاق مى‌كنند. چنين‌افرادى از سه فايده بهره‌مند مى‌شوند: كسب رضاى خداوند، تزكيه نفس و تربيت آن براساس تقوا و بخشش و سود دهى و سوّم هم‌چيدن ميوه‌هاى بخشش خود در قالب ثواب عظيم در دنيا و آخرت.

خداوند مى‌فرمايد:

وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَتَثْبِيتاً مِّن أَنفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَاضِعْفَيْنِ فَإِن لَّمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ [٢].

«و (كار) كسانى كه اموال خود را براى خوشنودى خدا و تثبيت (ملكات انسانى در) روح خود انفاق‌مى‌كنند، همچون باغى است كه در نقطه بلندى باشد و بارانهاى درشت به آن برسد (و از هواى آزاد و نور آفتاب به حدّ كافى بهره‌گيرد) و ميوه خود را دو چندان دهد و اگر باران درشت به آن نرسد، بارانى‌

[١] سوره بقره، آيه ٢٦٤.

[٢] سوره بقره، آيه ٢٦٥.