إِبْرَاهِيمَ لِأَبِيهِ‌لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَمَا أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِن شَي‌ءٍ رَبَّنَا عَلَيْكَ تَوَكَّلْنَا وَإِلَيْكَ أَنَبْنَا وَإِلَيْكَ الْمَصِيرُ [١].

«براى شما سرمشق خوبى در زندگى ابراهيم و كسانى كه با او بودند وجود داشت، در آن هنگاميكه به قوم خود گفتند: ما از شما وآنچه غير از خدا مى‌پرستيد بيزاريم، ما نسبت به شما كافريم و ميان ما وشما عداوت و دشمنى هميشگى آشكار شده است تا آن زمان كه به‌خداى يگانه ايمان بياوريد، جز آن سخن ابراهيم كه به پدرش گفت كه براى تو آمرزش طلب مى‌كنم و در عين حال در برابر خداوند براى تومالك چيزى نيستم، پروردگارا! ما بر تو توكّل كرديم و به سوى تو بازگشتيم و همه فرجامها به سوى توست.»

از اين آيه چنين الهام مى‌گيريم كه ايمان انسان كامل نمى‌گردد، بلكه اصلًا تحقّق پيدا نمى‌كند مگر اينكه انسان از كافر، بيزارى‌بجويد هر چند از ارحام و بستگان نزديك او هم باشد، و مبارزه و جهاد انسان بر ضد طايفه و قبيله كافرش از همان وقتى آغازمى‌گردد كه از قيد ولايت و سلطه قبيله خارج شده و به ولايت خداوند سبحان داخل مى‌گردد.

رابطه انسان با خانواده و اهل و تبارش نبايد براساس تبعيّت مطلق وپيروى كوركورانه استوار باشد تا آنان هر وقت خواستند بر اواعمال نفوذ كرده و فشار بياورند.

و- مبارزه با قوم‌

جهاد با قوم به معناى: برائت از كفّار و دورى گزيدن از جامعه كفر و برائت از منافقان ورويارويى با آنان و مقابله با طاغوت وتمرّد و اعتراض بر سلطه ستمگر است. اين نوع از جهاد بيشتر از موارد ديگر به كار برده مى‌شود، و متون دينى و آيات و روايات هم‌بيشتر در اطراف همين محور وارد شده است. به عبارت ديگر آنچه از آيات قرآن كريم در ذهن تبادر مى‌كند و آنچه پيامبران الهى باامّت‌هاى خود، و اولياى الهى در برخورد با ساير جامعه‌هاى جاهلى انجام دادند، همين بُعد از جهاد است. در فصل بعدى محورهاى‌اين نوع از جهاد و انگيزه‌ها و عوامل واهداف آن را شرح خواهيم داد.

اهداف و انگيزه‌هاى جهاد

با تأمّل در آيات و روايات وارد شده دراين موضوع درك مى‌كنيم كه از والاترين اهداف وانگيزه‌هاى جهاد در همه ابعاد آن، مخصوصاً آنجا كه به جنگ و نبرد تبديل شود، پاك كردن نفس از شك و ترديد، جستجوى وسيله براى تقرّب به خدا و نجات از آتش‌است و اينكه انسان‌

[١] سوره ممتحنه، آيه ٤.