يعنى: بنده‌اى را آزاد كند يا شصت روز روزه بگيرد ويا شصت مسكين را طعام بدهد، و اگر از روزه نذرعاجز باشد بايد از هر روزى كه روزه گرفتن آن بواسطه نذر واجب شده است ٧٥٠ گرم طعام به مسكين بدهد.

١٠- كسى كه در حال اعتكاف با همسرش نزديكى نمايد بر او لازم است يك بنده آزاد كند يا شصت روز پى‌درپى روزه بگيرد ياشصت فقير را طعام بدهد، حال چه در شب نزديكى كرده باشد يا در روز. حكم زن اعتكاف كننده نيز چنين است.

١١- كسى كه يك روز روزه را به تصوّر اينكه از ماه رمضان است بخورد، سپس معلوم شود كه از شعبان يا از ماه شوّال بوده است، چيزى بر او لازم نيست.

مواردى كه تنها قضا واجب مى‌شود

١- كسى كه در جستجوى فجر نباشد و به خوردن و آشاميدن و ديگر مبطلات روزه ادامه دهد، سپس معلوم شود كه فجر طلوع‌كرده بوده، بر او قضاى آن روز واجب مى‌شود و دراين مسأله فرق نمى‌كند ميان اينكه بدون هيچ بيّنه‌اى به گفته كسى اعتماد كند، يااستصحاب كند يعنى بنا را بر اين گذارد كه شب ادامه دارد، يا گمان نمايد كه شب هنوز ادامه دارد، امّا اگر در افق جستجو كند وفجر رانبيند، يا به گفته افراد عادل و يا مؤذّن مطمئن اعتماد كند و به انجام دادن مفطر ادامه دهد و سپس آشكار شود كه اشتباه كرده است‌چيزى بر او نيست، و كسى كه نمى‌تواند شخصاً وقت را جستجو كند، مانند نابينا يا زندانى، لازم است كه به قول شخص مورداعتمادى عمل نمايد يا طلوع فجر و فرارسيدن مغرب را از طريقى مطمئن جستجو كند يا احتياط نمايد، و اگر چين نكند وبرخلاف‌آنچه انجام داده است آشكار شود بايد روزه‌اش را قضا نمايد.

٢- افطار كردن جايز نيست مگر زمانى كه خورشيد در افق فرورفته و غروب كرده باشد كه اين امر به واسطه از ميان رفتن سرخى‌مشرق شناخته مى‌شود، پس اگر كسى بنا به گفته شخص مورد اطمينان او، يا به واسطه جستجوى شخصى خود به فرارسيدن مغرب‌شرعى معتقد شود و افطار نمايد سپس خلاف آن آشكار شود چيزى بر او لازم نمى‌گردد، ولى اگر عجله كند و قبل‌از جستجو واطمينان‌كامل، افطار نمايد بر او قضا لازم است مانند كسى كه به علّت وجود ابر، در افق خيال كند كه شب شده است.

خلاصه سخن اين است كه ضابطه دراين مسأله چنين است كه انسان بايد اطمينان كامل پيدا كند كه شب داخل شده است، پس اگربرايش وثوق حاصل نشود و با بى‌اعتنايى به موضوع افطار كند، بايد آن روز را قضا نمايد.

٣- كسى كه از روى عمد استفراغ نمايد بر او قضاى آن روز لازم مى‌شود، ولى اگر آروغ بزند