ب- اگر فاتحه را از روى سهو ترك كند و در اثناى تلاوت سوره به ياد آورد، برگردد، فاتحه وسپس سوره را بخواند ونمازش‌صحيح است وهمچنين اگر قرائت را كاملًا ياسوره را فراموش كند ودر قنوت به ياد آورد، برگردد وقرائت را انجام دهد ونمازش صحيح‌است.

ج- اگر نماز گزار در ركوع يا بعد از ركوع شك كند كه فاتحه يا سوره ياتسبيحات را خوانده است يانه، به شكّش اعتنا نكند وبه‌نمازش ادامه دهد وان شاء اللَّه نماز او صحيح است.

٢- واجب است حمد وسوره در نماز از نظر اعراب وتلفظ به طور صحيح و به حسب قرآن موجود ومتداول در بين ما، قرائت‌شود؛ اما آن چيزهايى را كه اهل تجويد وزبان عربى گفته‌اند همچون همزه وصل وقطع يا سكون وحركت آخر كلمه يامدّ ومانند آن، مراعات آن‌ها واجب نيست مگر اينكه در صورت عدم مراعات، معناى كلمه عوض شود.

٣- اقوا اين است كه مقيد بودن به يكى از قرائت‌هاى هفتگانه معروف واجب نيست بلكه قرائت به حسب روش زبان عربى وبه‌شيوه‌اى كه از زمان نزول قرآن تاكنون در ميان مسلمانان متداول ومتواتر بوده است، كفايت مى‌كند. [١]

٤- مراعات ترتيب بين آيات حمد وسوره وهمچنين بين كلمات وحروف آنها واجب است، وهمچنين واجب است كه موالات‌وپى درپى بودن نيز در قرائت مراعات شود. پس اگر در ترتيب وموالات در قرائت، عمداً اخلال شود نماز باطل مى‌شود.

٥- براى كسى كه فاتحه ياسوره را حفظ ندارد، جايز است از روى قرآن بخواند.

٦- بركسى كه قرائت را به نيكى نمى‌داند، واجب است آن را بياموزد چنانكه واجب است ساير اجزاى نماز را نيز بياموزد. پس اگرقدرت برآموختن داشته باشد ولى وقت تنگ باشد بنابر احوط اگر امكان دارد، نماز را به جماعت بخواند. واگر جماعت امكان‌ندارد، هرمقدار كه از قرآن مى‌داند، بخواند، واگر هيچ چيزى از قرآن نمى‌داند، به اندازه قرائت فاتحه وسوره، تسبيح وتكبير وذكرخدا بگويد.

٧- كسى كه به خاطر بيمارى عارض بر زبانش، قادر بر تلفظ نيست، در ذهنش بخواند، اگرچه به واسطه اينكه كلمات يامعانى رادر خاطرش بگذراند، واحوط اين است كه در عين‌

[١] چنين به نظر مى‌رسد كه قرائت‌هاى مختلف قرآن، بيشتر جنبه تحسينى وزيبايى دارد ويابه لهجه‌ها ولحن‌هاى مختلف مربوط مى‌شود، وربطى به اصل وگوهر قرآن ندارد. پس تعدد آنهاهم اشكال ندارد اما قرآن در اصل كلمات خود، يكى است واز نزد خداى واحد ويگانه نازل شده است و محسّنات ولهجه‌ها دخالتى در گوهر وأصل قرآن ندارند.