٢- ترس، عامل ديگر براى جواز طهارت با خاك است. پس اگر بترسد كه استفاده از آب‌براى او ضرر بدنى قابل توجه دارد حتى مثل زشت شدن پوست يا ترك خوردن آن، مى‌تواندتيمّم كند. اما اگر ضرر، اندك وغير قابل توجه باشد، تيمّم جايز نيست. ترس از بيمارى ياشدت يافتن مرض يا طولانى شدن بهبودى نيز از همين مورد بوده وموجب تيمّم است.

اما اگر كسى ضرر را تحمل كند وبا آب طهارت بگيرد، بنابر احتياط بايد تيمم هم بكندچه تحمل ضرر، حرام باشد مثل اينكه ضرر، خيلى زياد وقابل توجه باشد يا حرام نباشد.

٣- اگر از تشنگى بر خود يا بر ديگرى وحتّى حيوان اهلى وبلكه غير اهلى بترسد، بايد تيمّم‌كند ودر آب تصرف ننمايد وحتى اگر از تشنگى كافر حربى وهمچنين مرتد، بيم داشته باشد، حتّى اگر قتل آن دو جايز باشد، بنابر احتياط بايد آنان را سيرآب نمايد وبراى نماز تيمّم كند.

٤- اگر وقت براى طهارت با آب، تنگ باشد، تيمّم كفايت مى‌كند چه اينكه تنگى وقت باعذر باشد يا بدون عذر مثل اينكه از تنبلى، غسل براى نماز صبح را به تأخير بيندازد تا آنجا كه‌طلوع خورشيد نزديك شود.

و اگر وقت نماز به مقدار اداى يك ركعت با طهارت با آب، باقى مانده باشد، اقوى اين‌است كه نماز با طهارت با آب صحيح است، بلكه احوط اين است‌كه طهارت با آب را بر تيمّم‌ترجيح بدهد، حتى اگر بتواند با تيمّم همه نماز را در وقت به جا آورد.

اما كسى كه نمى‌داند آيا وقت براى نماز باقى مى‌ماند اگر وضو يا غسل كند يا باقى نمى‌ماند، در اين صورت معيار، ترس از قضا شدن نماز است، پس اگر از قضا شدن نماز مى‌ترسد تيمم‌كند وگرنه بايد وضو يا غسل نمايد.

بايد دانست كه نماز واجب در هنگام تنگى وقت، سبك‌ترين و كوتاه‌ترين نماز است وحتى‌در هنگام ترس از قضا شدن نماز، خواندن سوره هم ساقط مى‌شود.

٥- اگر استفاده از آب، موجب ارتكاب حرام گردد، بايد تيمّم كند مثل اينكه آب در ملك‌ديگرى باشد، وارد شدن در آن بدون اذن صاحبش حرام است. وهمچنين است اگر آب درظرف طلا يا نقره باشد يا اينكه او در جبهه جنگ باشد كه اگر براى وضو از سنگر خود خارج‌شودكشته مى‌شود.

٦- براى كسى كه به بستر خواب رفته ومتوجه شده كه وضو ندارد مستحب است كه برلحافش تيمّم كند در صورتيكه بلند شدن براى وضو براى او سخت وسنگين باشد. همچنين براى‌