٧- اگر بر كسى يكى از سه كفّاره واجب شود و از انجام دادن آنها عاجز گردد بايد به جاى اطعام شصت مسكين هيجده روز روزه‌بگيرد و اگر از آن هم عاجز باشد بايد به مقدارى كه توانايى داردصدقه بدهد و اگر بر هيچ چيزى قادر نباشد استغفار كند كه استغفار كفّاره اوست.

آداب روزه‌دارى‌

چه چيزهايى سزاوار است كه روزه‌دار ترك كند؟

اوّل- براى اينكه روزه‌دار بتواند به حكمت روزه كه افزودن تقواست، برسد بر او لازم است كه جلوگيرى از كارهاى زشت راافزايش دهد، بويژه از زشتى‌هاى غيرآشكار مانند اذيت مردم، غيبت و ستم و برترى جويى به آنان، و همچنين سرودن شعر، مجادله‌كردن و آزار دادن خدمتگذار.

دوّم- براى اينكه روزه‌دار بتواند روزه خود را از كاستى نگهدارى كند، بر او لازم است كه از بوئيدن گلها و استعمال شياف جامد، ومضمضه كردن (مگر براى نماز واجب) و بكارگيرى انفيه و جويدن آدامس (بدون مزّه) و نشستن زن در آب وبازى شهوت‌انگيز با همسر، براى رعايت‌احتياط در روزه ومحافظت بر آن، دورى نمايد.

سوم- براى اينكه بهداشت و سلامتى خود را حفظ كند بر او لازم است كه حجامت را ترك كند و دندان نكشد، و جامه‌اش رامرطوب نكند و استحمام ننمايد و بالاخره آنچه را كه به او در حال روزه‌دارى ضرر مى‌رساند ترك كند.

اينها عمده مكروهات در روزه‌دارى است و اكنون جزئيات آنها بيان مى‌گردد:

الف- ترك گناهان:

١- حرام بودن دروغ در حال روزه، شديدتر مى‌شود مخصوصاً دروغ بستن به خدا، رسول خدا و ائمّه اطهارعليهم السلام.

٢- در حال روزه‌دارى، حرمت غيبت كردن، تهمت زدن، به بدى نام بردن، برترى جويى بر ديگران و برانگيختن تعصبات‌جاهلى، تشديد پيدا مى‌كند، و در نتيجه گناه هر چيزى كه تجاوز به حقّ ديگران بوده و موجب آزار آنان بگردد مضاعف و افزون‌مى‌شود.

٣- همچنين در حال روزه واجب است كه انسان از چشم چرانى دورى كند، و از نظر بر آنچه نظر بر آن حرام است، و گوش دادن به‌آنچه شنيدنش حرام است اجتناب ورزد تا اينكه چشم، گوش و زبان انسان نيز همراه او روزه‌دار باشد.

٤- اگر روزه‌دار بتواند به سكوت پناه ببرد، چنانكه حضرت مريم‌عليها السلام روزه سكوت را برگزيد، و سخن نگويد مگر هنگامى كه‌نياز باشد و به ذكر خدا مشغول شود، بايد انجام بدهد،