احكام عبادات - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٣٥٢ - اول - پيمودن مسافت شرعى
اوّل- پيمودن مسافت شرعى:
١- مسافتى را كه مسافر مىپيمايد نبايد از هشت فرسخ [١] كمتر باشد چه بصورت يكطرفه (يعنى همه هشت فرسخ را تنها دررفت يا تنها در برگشت بپيمايد) يا بصورت تلفيقى (يعنى چهار فرسخ رفت+ چهار فرسخ برگشت) باشد.
٢- اگر مسافت هشت فرسخ، تلفيقى از مسافت رفت و برگشت باشد و مسافت رفتن كمتر از چهار فرسخ باشد (مثل اينكهراه رفتن سه فرسخ و راه بازگشت پنج فرسخ باشد)، بنابر احتياط دراين حالت بايد بين قصر و تمام جمع كند.
٣- منظور از مسافت تلفيقى اين است كه مجموع يكبار رفتن و يك بار برگشتن، هشت فرسخ شود امّا اگر مسافت كوتاهى ماننديك فرسخ را چند بار رفت و آمد كند تا آنجا كه مجموع آنها هشت فرسخ شود، اين، سفر به شمار نمىرود، و نبايد نماز شكسته شود.
٤- بنابر اقوى لازم نيست در مسافت تلفيقى، رفت و برگشت در يك روز يا يك شب انجام شود بلكه اگر از ابتدا قصد داشته باشدكه بعداز چند روز (كمتر از ده روز) بازگردد، نماز شكسته مىشود مگر اينكه در مقصد، ده روز قصد اقامت كند كه دراينصورت در مسير راه و در محل اقامت بايد تمام بخواند. احتياط مستحب اين است كه اگر در همان روز يا شبش بازنگردد، بين قصر وتمام و بين روزه و قضاى آن جمع كند.
٥- در تحقّق مسافت مورد نظر دقّت عقلى لازم نيست و اگر در عرف صدق كند كه مسافت معتبر شرعى را پيموده است كفايتمىكند و محاسبه دقيق لازم نيست به گونهاى كه هشت فرسخ كامل و دقيق و بدون نقص باشد به طورى كه اندك نقصى (ده مترمثلًا) هم نداشته باشد.
٦- اگر مسافت از هشت فرسخ به اندازه قابل توجّهى كم باشد به گونهاى كه در عرف نگويند مسافت معتبر شرعى را پيموده است ياحداقلّ در صدق آن مسافت شك شود، شكسته خواندن نماز جايز نيست.
٧- اگر شك كند كه آيا راهى را كه مىپيمايد به مسافت معتبر مىرسد يا نه، بنابر اقوى بايد تمام بخواند وهمچنين اگر گمان پيداكند كه راهش به اندازه مسافت معتبر مىباشد، تا گمان او
[١] درباره تعيين فرسخ با دستگاه مترى، اختلاف وجود دارد. برخى فرسخ را ٥٥٠٠ متر و مسافت قصر را ٤٤ كيلومتر دانستهاند و بعضى ديگر هم فرسخ را ٥٧٠٠ متر و مسافت قصر را ٤٥ كيلومتر و ٦٠٠ متر محاسبه كردهاند.
(امّا بر حسب دستگاه اندازهگيرى قديم- آن چنانكه در روايات آمده- يك فرسخ/ سه ميل، و يك ميل/ چهارهزار ذرع، و يك ذرع/ ٢٤ انگشت است، و اگر پهناى هرانگشت به طور متوسط ٢ سانتيمتر باشدنتيجه مىگيريم كه يك ذرع/ ٤٨ سانتيمتر، و يك ميل (قديم)/ ١٩٢٠ متر، وهشت فرسخ (كه مساوى با ٢٤ ميل مىباشد) ٤٦ كيلومتر و ٨٠ متر است. اين محاسبه در هنگام شك، موافق اصل است.